Amerika'yı değil, Niğde'yi seçti! Aladağlar'ın gözü kara öğretmeni: Mümtaz Çankaya

---

---

Amerika'daki kariyer fırsatlarını geride bıraktı, hayatını Aladağlar'a adadı. 1988'de yaşanan trajik kazanın ardından adı uzun yıllar yalnızca ölümüyle anıldı. Oysa Mümtaz Çankaya'nın gerçek mirası, bugün hâlâ dağlara çıkan öğrencilerinde, Demirkazık'ta yükselen dağ evinde ve Türkiye dağcılığına kazandırdığı eğitim kültüründe yaşamayı sürdürüyor. İşte Aladağlar'ın gözü kara öğretmeni Mümtaz Çankaya'nın ilham veren hikayesi...

Sinem PaksoySinem.paksoy@posta.com.tr21 Kasım 1952'de Niğde'de doğan Mümtaz Çankaya'nın hafızalara kazınan hikâyesi, 31 Ocak 1988'de Aladağlar'da yaşanan kazayla sona ermedi. Bugün Demirkazık'taki dağ evi, yetiştirdiği sporcular ve yıllar önce temellerini attığı eğitim anlayışı, onun dağcılığa bıraktığı mirası yaşatmaya devam ediyor. Kuralcı, idealist ama bir o kadar da babacan olarak anılan eğitmen, ardında yalnızca zirveler değil, nesiller bıraktı.

Sinem Paksoy

Sinem.paksoy@posta.com.tr

21 Kasım 1952'de Niğde'de doğan Mümtaz Çankaya'nın hafızalara kazınan hikâyesi, 31 Ocak 1988'de Aladağlar'da yaşanan kazayla sona ermedi. Bugün Demirkazık'taki dağ evi, yetiştirdiği sporcular ve yıllar önce temellerini attığı eğitim anlayışı, onun dağcılığa bıraktığı mirası yaşatmaya devam ediyor. Kuralcı, idealist ama bir o kadar da babacan olarak anılan eğitmen, ardında yalnızca zirveler değil, nesiller bıraktı.

AMERİKA'DAN DÖNDÜ, HAYATINI ALADAĞLAR'A ADADI Yakın arkadaşı Ruhi Sandallı'nın anlattıklarına göre Mümtaz Çankaya, Amerika Birleşik Devletleri'nde siyasal bilimler eğitimi aldıktan sonra önüne farklı kariyer yolları sunulmasına rağmen memleketi Niğde'ye dönmeyi tercih etti.Yurt dışında görev yapması için teklifler aldı ancak kabul etmedi. Çünkü aklındaki hedef, doğup büyüdüğü coğrafyada tırmanış sporlarını geliştirmekti.Sandallı, çocukluk yıllarından itibaren tanıdığı arkadaşını kararlı, planlı ve örnek bir insan olarak tanımlıyor. Tırmanış sporları ve fotoğrafçılığı hayatının merkezine koyan Çankaya için "Birlikte aynı yolda yürüdük, çok şeyi ondan öğrendim." diyen Sandallı'ya göre verdiği kararlardan kolay kolay vazgeçmeyen bir karaktere sahipti.

Ruhi Sandallı'nın anlattıklarına göre Mümtaz Çankaya, Amerika Birleşik Devletleri'nde siyasal bilimler eğitimi aldıktan sonra önüne farklı kariyer yolları sunulmasına rağmen memleketi Niğde'ye dönmeyi tercih etti.

Yurt dışında görev yapması için teklifler aldı ancak kabul etmedi. Çünkü aklındaki hedef, doğup büyüdüğü coğrafyada tırmanış sporlarını geliştirmekti.

Sandallı, çocukluk yıllarından itibaren tanıdığı arkadaşını kararlı, planlı ve örnek bir insan olarak tanımlıyor. Tırmanış sporları ve fotoğrafçılığı hayatının merkezine koyan Çankaya için "Birlikte aynı yolda yürüdük, çok şeyi ondan öğrendim." diyen Sandallı'ya göre verdiği kararlardan kolay kolay vazgeçmeyen bir karaktere sahipti.

ZİRVEYE DEĞİL, GELECEĞE YATIRIM YAPTI Amerika'dan dönmesinin ardından gerçekleştirdiği faaliyetler sonrasında 1980 yılında Niğde Dağcılık İl Temsilciliği görevini üstlenen Mümtaz Çankaya, kısa sürede kentin tırmanış faaliyetlerinin merkezindeki isimlerden biri hâline geldi.Bölgesel eğitim kampları düzenledi, federasyon eğitmenleriyle birlikte kurslar verdi ve yurt dışındaki kulüplerle kurduğu ilişkiler sayesinde o yıllarda Türkiye'de yeni sayılan tekniklerin uygulanmasına öncülük etti.Niğde Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'nün modern tırmanış ve kayak malzemeleriyle donatılması için canla başla çalıştı. Bolkar Dağları ve Aladağlar'da kayak yapılabilecek alanların belirlenmesine katkı sundu, çığ riski taşıyan bölgelerin haritalandırılması çalışmalarında görev aldı.

Amerika'dan dönmesinin ardından gerçekleştirdiği faaliyetler sonrasında 1980 yılında Niğde Dağcılık İl Temsilciliği görevini üstlenen Mümtaz Çankaya, kısa sürede kentin tırmanış faaliyetlerinin merkezindeki isimlerden biri hâline geldi.

Bölgesel eğitim kampları düzenledi, federasyon eğitmenleriyle birlikte kurslar verdi ve yurt dışındaki kulüplerle kurduğu ilişkiler sayesinde o yıllarda Türkiye'de yeni sayılan tekniklerin uygulanmasına öncülük etti.

Bolkar Dağları ve Aladağlar'da kayak yapılabilecek alanların belirlenmesine katkı sundu, çığ riski taşıyan bölgelerin haritalandırılması çalışmalarında görev aldı.

Yaptıkları bunlarla da sınırlı kalmadı, bugün hâlâ faaliyet gösteren ve profesyonel sporcuların uğrak merkezi olan Demirkazık Dağ ve Kayak Evi'nin kurulmasına öncülük etti. Yedigöller Platosu'nda yüksek irtifa dağ evi projesini başlattı ve Aladağlar'da ilk Trans Toros geçişini yapan Türk ekibine liderlik etti. Bugün geriye dönüp baktığımızda Mümtaz Çankaya'nın yalnızca zirvelere ulaşmayı amaçlayan bir sporcu değil, bulunduğu kentin spor altyapısını geliştirmeye, dağcılığı kurumsallaştırmaya çalışan bir öncü olduğu daha net anlaşılıyor.

Yaptıkları bunlarla da sınırlı kalmadı, bugün hâlâ faaliyet gösteren ve profesyonel sporcuların uğrak merkezi olan Demirkazık Dağ ve Kayak Evi'nin kurulmasına öncülük etti. Yedigöller Platosu'nda yüksek irtifa dağ evi projesini başlattı ve Aladağlar'da ilk Trans Toros geçişini yapan Türk ekibine liderlik etti. 

Bugün geriye dönüp baktığımızda Mümtaz Çankaya'nın yalnızca zirvelere ulaşmayı amaçlayan bir sporcu değil, bulunduğu kentin spor altyapısını geliştirmeye, dağcılığı kurumsallaştırmaya çalışan bir öncü olduğu daha net anlaşılıyor.

"BİZE DAĞCILIKTAN ÖNCE SORUMLULUĞU ÖĞRETTİ" İdealist öğretmenin ardında bıraktığı en büyük miras ise hayata geçirdiği projelerden çok yetiştirdiği sporcular oldu. Onun eğitimlerinden geçen pek çok isim, yıllar sonra bile tırmanış sporlarına bakışını Çankaya'nın öğrettikleriyle şekillendirdiğini söylüyor.O yıllarda henüz 24 yaşında olan Osman Kudret Kocabaş da sıkı eğitimden geçen öğrencilerden biriydi. Mümtaz Çankaya ile Niğde'de verdiği İngilizce kursunda tanıştığını anlatan Kocabaş, onu yalnızca iyi bir dağcı olarak değil, hayatın her alanında örnek aldığı bir öğretmen olarak hatırlıyor.Kocabaş'ın anlattığına göre Çankaya'nın eğitim anlayışı yaş tanımıyordu. Eğitim kamplarında 7-8 yaşındaki çocuklarla birlikte 20'li yaşlardaki gençler de yer alıyordu. Onun için önemli olan yaş değil, öğrenme isteğiydi. Dağcılığı herkesin doğru eğitimle yapabileceğine inanıyor, bilgisini paylaşmaktan hiçbir zaman kaçınmıyordu.

İdealist öğretmenin ardında bıraktığı en büyük miras ise hayata geçirdiği projelerden çok yetiştirdiği sporcular oldu. Onun eğitimlerinden geçen pek çok isim, yıllar sonra bile tırmanış sporlarına bakışını Çankaya'nın öğrettikleriyle şekillendirdiğini söylüyor.

O yıllarda henüz 24 yaşında olan Osman Kudret Kocabaş da sıkı eğitimden geçen öğrencilerden biriydi. Mümtaz Çankaya ile Niğde'de verdiği İngilizce kursunda tanıştığını anlatan Kocabaş, onu yalnızca iyi bir dağcı olarak değil, hayatın her alanında örnek aldığı bir öğretmen olarak hatırlıyor.

Çankaya'nın eğitim anlayışı yaş tanımıyordu. Eğitim kamplarında 7-8 yaşındaki çocuklarla birlikte 20'li yaşlardaki gençler de yer alıyordu. Onun için önemli olan yaş değil, öğrenme isteğiydi.

Ancak verdiği eğitim yalnızca tırmanış teknikleriyle sınırlı değildi. Saygı, disiplin, ekip ruhu ve doğada hayatta kalma becerileri de eğitimin ayrılmaz bir parçasıydı."Bize çok şey öğretti. Saygıyı, disiplini, ilk yardımı, pusulasız yön bulmayı ondan öğrendik." diyen Kocabaş, Çankaya'nın öğrencilerine yalnızca dağcılığı değil, sorumluluk duygusunu da aşıladığını söylüyor.Kocabaş'ın hafızasında en çok yer eden öğütlerden biri ise ip arkadaşlığına ilişkin sözleri olmuş:"İp arkadaşlığı hayat arkadaşlığı demektir. Birinin yapacağı hata diğerini de aşağı çeker."Aradan geçen yıllara rağmen bu sözleri unutamadığını söyleyen Kocabaş, Çankaya'nın dağcılığa bakışını tek cümleyle özetliyor: "Önce insan yetiştirirdi, sonra sporcu."

Ancak verdiği eğitim yalnızca tırmanış teknikleriyle sınırlı değildi. Saygı, disiplin, ekip ruhu ve doğada hayatta kalma becerileri de eğitimin ayrılmaz bir parçasıydı.

Bize çok şey öğretti. Saygıyı, disiplini, ilk yardımı, pusulasız yön bulmayı ondan öğrendik.

Kocabaş'ın hafızasında en çok yer eden öğütlerden biri ise ip arkadaşlığına ilişkin sözleri olmuş:

İp arkadaşlığı hayat arkadaşlığı demektir. Birinin yapacağı hata diğerini de aşağı çeker

"Önce insan yetiştirirdi, sonra sporcu.

DAĞ EVİNİ ÖĞRENCİLERİYLE BİRLİKTE KURDU Mümtaz Çankaya için eğitim, yalnızca sınıfta ya da kampta verilen derslerden ibaret değildi. Öğrencileriyle birlikte üretmeye, emek vermeye ve paylaşmaya büyük önem veriyordu. Demirkazık Dağ ve Kayak Evi'nin yapım süreci de bunun en somut örneklerinden biri oldu.İnşaat aşamasında öğrencileriyle omuz omuza çalışan Çankaya, dağ evini yalnızca bir konaklama alanı değil, yeni sporcuların yetişeceği bir eğitim merkezi olarak görüyordu.Osman Kudret Kocabaş, o günleri şu sözlerle anlatıyor:"Bize verilen paraları harcamadık, biriktirdik. Yeni dağ evini birlikte yaptık."Kamplarda disiplin konusunda taviz vermeyen Çankaya, her sabah öğrencileriyle kilometrelerce koşuyor, günün programını büyük bir titizlikle uyguluyordu. Öğrencileri bugün bile onun en sık tekrarladığı cümlelerden birini tebessümle hatırlıyor:"Saat 22.00'de yatacaksınız dediysem, 22.00'de yatılacak."Kurallara olan bağlılığı nedeniyle zaman zaman sert görünse de onu tanıyan herkes aynı noktada birleşiyor: Disiplini hiçbir zaman otorite kurmak için değil, öğrencilerini daha iyi yetiştirebilmek için benimsiyordu.

Mümtaz Çankaya için eğitim, yalnızca sınıfta ya da kampta verilen derslerden ibaret değildi. Öğrencileriyle birlikte üretmeye, emek vermeye ve paylaşmaya büyük önem veriyordu. Demirkazık Dağ ve Kayak Evi'nin yapım süreci de bunun en somut örneklerinden biri oldu.

İnşaat aşamasında öğrencileriyle omuz omuza çalışan Çankaya, dağ evini yalnızca bir konaklama alanı değil, yeni sporcuların yetişeceği bir eğitim merkezi olarak görüyordu.

Osman Kudret Kocabaş, o günleri şu sözlerle anlatıyor:

Bize verilen paraları harcamadık, biriktirdik. Yeni dağ evini birlikte yaptık

Kamplarda disiplin konusunda taviz vermeyen Çankaya, her sabah öğrencileriyle kilometrelerce koşuyor, günün programını büyük bir titizlikle uyguluyordu. Öğrencileri bugün bile onun en sık tekrarladığı cümlelerden birini tebessümle hatırlıyor:

Saat 22.00'de yatacaksınız dediysem, 22.00'de yatılacak

Disiplini hiçbir zaman otorite kurmak için değil, öğrencilerini daha iyi yetiştirebilmek için benimsiyordu.

"HER ŞEYİ HİZMET İÇİN YAPARDI" Yıllarca dağcılık faaliyetlerinde birlikte görev yapan rehber Tekin Küçüknalbant ise Çankaya'nın en belirgin özelliklerinden birinin kendini sürekli geliştirmesi olduğunu söylüyor."Onun gibi insanlar çok az yetişiyor" diyen Küçüknalbant, Çankaya'nın yalnızca dağcılıkla ilgilenmediğini, hayatının her alanında öğrenmeye önem verdiğini anlatıyor."Sakin, kısık sesliydi, anlatımları ise son derece düzenli ve eksiksizdi. İngilizcenin yanı sıra Almanca, Rusça ve Fransızca da biliyordu."Düzenlenen sayısız eğitim kampında birlikte görev yaptıklarını anlatan Küçüknalbant, Çankaya'nın ekip arkadaşlarına duyduğu güveni de şu sözlerle ifade ediyor:"Hemen hemen düzenlediği bütün eğitimlerde benim eğitmen olarak görev almamı isterdi. Ben de işimden izin alabildiğim sürece bu eğitimlere katılırdım."Küçüknalbant'ın hafızasında yer eden en önemli özelliklerinden biri ise Çankaya'nın hiçbir beklenti içinde olmadan çalışması."Her şeyi hizmet için yapardı" diyen Küçüknalbant, onun dağcılığı kişisel bir başarı alanı olarak değil, toplum için yapılması gereken bir sorumluluk olarak gördüğünü vurguluyor.

Tekin Küçüknalbant

Onun gibi insanlar çok az yetişiyor

Sakin, kısık sesliydi, anlatımları ise son derece düzenli ve eksiksizdi. İngilizcenin yanı sıra Almanca, Rusça ve Fransızca da biliyordu

Düzenlenen sayısız eğitim kampında birlikte görev yaptıklarını anlatan Küçüknalbant, Çankaya'nın ekip arkadaşlarına duyduğu güveni de şu sözlerle ifade ediyor:

"Hemen hemen düzenlediği bütün eğitimlerde benim eğitmen olarak görev almamı isterdi. Ben de işimden izin alabildiğim sürece bu eğitimlere katılırdım."

Küçüknalbant'ın hafızasında yer eden en önemli özelliklerinden biri ise Çankaya'nın hiçbir beklenti içinde olmadan çalışması.

"Her şeyi hizmet için yapardı" diyen Küçüknalbant, onun dağcılığı kişisel bir başarı alanı olarak değil, toplum için yapılması gereken bir sorumluluk olarak gördüğünü vurguluyor.

SON YÜRÜYÜŞ Mümtaz Çankaya'nın dağlarla kurduğu bağ, hayatının son anına kadar devam etti. Onu yakından tanıyanların anlattığına göre eğitimlerde her zaman grubun en arkasında yürür, ekibindeki herkesin güvenliğinden emin olmadan yoluna devam etmezdi. 31 Ocak 1988'de Aladağlar'da düzenlenen kış eğitiminde de yine aynı sorumluluk duygusuyla hareket etti.31 Ocak 1988 sabahı Niğde Beden Terbiyesi'nin düzenlediği kış tırmanış eğitimi kapsamında 32 kişilik ekip Cımbar Vadisi-Arpalık rotasına doğru yürüyüşe çıktı. Mümtaz Çankaya ise her zamanki gibi grubun artçısı olarak ilerliyordu.Başlangıçta elverişli olan hava, Arpalık'a ulaşıldığında yerini yoğun tipi ve fırtınaya bıraktı. Bunun üzerine ekip planlanan rotayı değiştirerek doğrudan dağ evine inmeye karar verdi.

Mümtaz Çankaya'nın dağlarla kurduğu bağ, hayatının son anına kadar devam etti.

31 Ocak 1988 sabahı Niğde Beden Terbiyesi'nin düzenlediği kış tırmanış eğitimi kapsamında 32 kişilik ekip Cımbar Vadisi-Arpalık rotasına doğru yürüyüşe çıktı. Mümtaz Çankaya ise her zamanki gibi grubun artçısı olarak ilerliyordu.

Başlangıçta elverişli olan hava, Arpalık'a ulaşıldığında yerini yoğun tipi ve fırtınaya bıraktı. Bunun üzerine ekip planlanan rotayı değiştirerek doğrudan dağ evine inmeye karar verdi.

Ancak dönüş sırasında grubun gerisinde kalan iki sporcu yönünü kaybetti. Mümtaz Çankaya, 15 yaşındaki öğrencisi Ömer Bahar ile birlikte onları bulmak için yeniden geriye döndü.Görüş mesafesinin neredeyse sıfıra indiği hava koşullarında ikili, Karamuk Boğazı'ndaki sarp kayalıkların bulunduğu bölgeye ulaştı. Beklenmeyen bir anda gerçekleşen düşüşte Ömer Bahar kar yığınının üzerinde durmayı başarırken, Mümtaz Çankaya kayalıklara çarparak yaşamını yitirdi.Olumsuz hava şartları nedeniyle Çankaya'nın naaşı aynı gün bulunduğu yerden alınamadı. Cansız bedeni ertesi gün dağdan indirildi. Niğde'de düzenlenen cenaze törenine Türkiye'nin dört bir yanından dağcılar, akademisyenler, öğrencileri ve sevenleri katıldı.O günü hiç unutamayan isimlerden biri de çocukluk arkadaşı Ruhi Sandallı oldu. Yıllar geçmesine rağmen hafızasında kalan o anı büyük bir hüzünle anlatıyor:"Cenazesini kendi ellerimle yıkadım. Kaşının üzerinde hafif bir yarık vardı."

Ancak dönüş sırasında grubun gerisinde kalan iki sporcu yönünü kaybetti. Mümtaz Çankaya, 15 yaşındaki öğrencisi Ömer Bahar ile birlikte onları bulmak için yeniden geriye döndü.

Beklenmeyen bir anda gerçekleşen düşüşte Ömer Bahar kar yığınının üzerinde durmayı başarırken, Mümtaz Çankaya kayalıklara çarparak yaşamını yitirdi.

Olumsuz hava şartları nedeniyle Çankaya'nın naaşı aynı gün bulunduğu yerden alınamadı. Cansız bedeni ertesi gün dağdan indirildi.

O günü hiç unutamayan isimlerden biri de çocukluk arkadaşı Ruhi Sandallı oldu. Yıllar geçmesine rağmen hafızasında kalan o anı büyük bir hüzünle anlatıyor:

Cenazesini kendi ellerimle yıkadım. Kaşının üzerinde hafif bir yarık vardı.

BİR SPORCUDAN DAHA FAZLASI Mümtaz Çankaya'nın yaşamını yitirmesinin üzerinden onlarca yıl geçti. Ancak bugün Aladağlar'da onun yetiştirdiği sporcular dağlara çıkmaya, öncülük ettiği yapılar kullanılmaya ve öğrettiği ilkeler yeni kuşaklara aktarılmaya devam ediyor.Belki de bu yüzden Mümtaz Çankaya'nın hikâyesi yalnızca Aladağlar'da yaşanan trajik bir dağ kazasının hikâyesi değil. Zirvelerden daha kalıcı bir iz bırakan, yetiştirdiği insanlarla yaşamaya devam eden bir öğretmenin hikâyesi.

Mümtaz Çankaya'nın yaşamını yitirmesinin üzerinden onlarca yıl geçti. Ancak bugün Aladağlar'da onun yetiştirdiği sporcular dağlara çıkmaya, öncülük ettiği yapılar kullanılmaya ve öğrettiği ilkeler yeni kuşaklara aktarılmaya devam ediyor.

Mümtaz Çankaya'nın hikâyesi yalnızca Aladağlar'da yaşanan trajik bir dağ kazasının hikâyesi değil. Zirvelerden daha kalıcı bir iz bırakan, yetiştirdiği insanlarla yaşamaya devam eden bir öğretmenin hikâyesi.