Avrupa kuraklığın pençesinde: Aşırı sıcaklar nehirleri kuruttu, nükleer santraller baskı altında

---

---

Avrupa'da peş peşe yaşanan sıcak hava dalgaları Ren, Tuna ve Po nehirlerinde su seviyelerini tarihi dip seviyelere çekti. Ulaşım, sanayi ve enerji üretimi aksarken, maliyetler yükseliyor. Uzmanlar, iklim krizinin Avrupa ekonomisi üzerindeki baskısının giderek arttığı uyarısında bulunuyor

Bloomberg'in bildirdiğine göre, Avrupa'nın en büyük nehirleri peş peşe yaşanan sıcak hava dalgalarının ardından hızla kuruyor.

Ren ve Tuna nehirlerinde su seviyelerinin rekor düşük seviyelere yaklaşması, kimyasallar, petrol ürünleri ve diğer yüklerin taşınmasını aksatmaya başlarken, nakliye maliyetlerini de artırıyor. Fransa'dan Macaristan'a kadar nehir kıyısındaki nükleer santrallerde yükselen sıcaklıklar elektrik üretimini sınırlandırıyor, enerji fiyatlarını yükseltiyor ve Doğu Avrupa ekonomileri üzerindeki baskıyı artırıyor.

Fransa ve İspanya'yı kasıp kavuran orman yangınlarının ardından yaşanan bu gelişme, iklim değişikliğinin dünyanın en hızlı ısınan kıtası olan Avrupa üzerindeki etkisini bir kez daha gözler önüne seriyor. Nehirlerde yaşanan aksaklıklar, bölgenin 20. yüzyıl koşullarına göre inşa edilmiş altyapısını, aşırı düşük su seviyelerinin giderek daha yaygın hale geleceği yeni iklim koşullarına ne kadar hızlı uyarlayabileceğinin de bir sınavı olarak görülüyor.

Batı Avrupa'yı bu yaz etkisi altına alan dördüncü sıcak hava dalgasının hafta boyunca sürmesiyle durumun daha da kötüleşme riski bulunuyor. Bu da İsviçre Alpleri'nden Kuzey Denizi'ne kadar yaklaşık 1.290 kilometre boyunca uzanan Ren Nehri üzerinde ciddi lojistik darboğazlar yaratabilir.

"Mevcut durum kontrol altında"

2018 yılında Almanya'daki Ludwigshafen tesisinde faaliyet gösteren BASF, Ren Nehri'ndeki tarihi düşük su seviyeleri nedeniyle gemi ulaşımının kısıtlanması sonucu üretimini azaltmak zorunda kalmıştı. Dünyanın en büyük kimya şirketi, bugün ise daha pahalı olsa da alternatif taşımacılık seçenekleri geliştirdi. BASF Mali İşler Direktörü Dirk Elvermann, çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada, "Elbette Ren Nehri'ndeki düşük su seviyeleri bizi endişelendiriyor" derken, mevcut durumun "kontrol altında" olduğunu söyledi.

Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü araştırmacısı Saskia Meuchelböck'e göre, 2018'de Ren Nehri'ndeki düşük su seviyesi Almanya'nın sanayi üretimini yüzde 1,5'e kadar düşürdü. Ancak birçok şirket o tarihten bu yana tedarik zincirlerini uyarladı. Almanya'da iç su yollarının toplam yük taşımacılığı içindeki payı da 2017'deki yüzde 4,7 seviyesinden 2024'te yüzde 4,1'e geriledi.

Ren üzerinden kömür tedarik edilen termik santralleri işleten EnBW, santraller bakım nedeniyle devre dışıyken yakıt stoklarını artırarak yeterli rezerv oluşturduklarını açıkladı. Grosskraftwerk Mannheim ise yeterli kömür stokuna sahip olduğunu, su seviyelerinin daha da düşmesi halinde gemi başına taşınan yük miktarını azaltabileceklerini, daha küçük mavnalar kullanabileceklerini veya taşımacılığın bir bölümünü demiryoluna kaydırabileceklerini belirtti.

DB Cargo sözcüsü de Avrupa'nın en yoğun iç su yolu olan Ren Nehri'ndeki düşük su seviyelerinden etkilenen müşterilerle sürekli temas halinde olduklarını söyledi.

Bununla birlikte şirketler alternatif tedarik yolları bulsa bile artan maliyetlerin Avrupa sanayisinin Asya ve Kuzey Amerika'daki rakipleri karşısındaki rekabet gücünü daha da zayıflatmasından endişe ediliyor.Yaklaşık 90 gemiyi temsil eden Alman İç Su Yolu Taşımacılığı Kooperatifi Yönetim Kurulu Üyesi Roberto Spranzi, bazı iç su taşıma gemilerinin teknik sınırlamaları nedeniyle artık faaliyet gösteremeyebileceğini söyledi. Spranzi, yüksek yakıt fiyatlarının da düşük su seviyeleriyle birlikte taşımacılığı olumsuz etkilediğini ifade etti.

Ren ve Tuna nehirlerindeki su seviyeleri, Avrupa'nın alışılmadık derecede sıcak ve kurak geçen yazı boyunca sürekli geriledi. Bunun nedeni, nem taşıyan bulutların havzalara ulaşmasını engelleyen yüksek basınç sistemlerinin peş peşe etkili olması.

Birmingham Üniversitesi Hidroloji Profesörü David Hannah, bu durumun bitkilerin daha fazla su tüketmesine yol açtığını, toprağın nemini kaybettiğini ve yağan sınırlı yağışın nehir havzalarına ulaşmadan önce kuru toprak tarafından hızla emildiğini söyledi.

Hannah, "İklim değişikliği temel sıcaklık seviyelerini yükselterek bu süreci daha da şiddetlendiriyor. Böylece sıcak ve kurak dönemler arazileri daha hızlı kurutuyor ve nehir debilerini daha fazla azaltıyor" dedi.

Avrupa'daki kuraklık 'şiddet'ini artıyor

Avrupa Komisyonu verilerine göre son haftalarda Orta ve Batı Avrupa'da kuraklık daha da şiddetlendi. Hannah, Alpler'deki kar ve buzulların erimesinden kaynaklanan su miktarındaki azalmanın da özellikle yaz sonlarında Ren Nehri'nin su seviyelerini olumsuz etkilediğini belirtti.

Avrupa'nın en uzun ikinci nehri olan Tuna'nın bazı kesimlerinde su seviyesi şimdiden tarihi dip seviyelere indi. Bu durum Romanya ve Slovakya'da yük taşımacılığını aksatırken nükleer santrallerin elektrik üretimini de olumsuz etkiliyor.

Macaristan, 44 yıllık tarihinde ilk kez tek nükleer santralini pazar günü tamamen kapattı. Bu gelişme, yeni Başbakan Peter Magyar için önemli bir sınav olarak görülüyor. Santralin devre dışı kalması ülkenin elektrik üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 40'ını ortadan kaldıracak ve hükümeti daha fazla elektrik ithal etmeye zorlayacak.

Magyar, Facebook paylaşımında iktidar partisinin enerji tasarrufu amacıyla parlamentonun bu haftaki çalışmalarının ertelenmesini istediğini açıkladı. Budapeşte'deki dekoratif aydınlatmalar ile kamu binalarının ışıkları kapatılacak. Bu süreçte otomobil üreticileri ile batarya fabrikalarının gönüllü üretim sınırlamaları, elektrik şebekesi üzerindeki baskının bir kısmını hafifletti.

Romanya'da ise elektrik üretimindeki düşüş nedeniyle enerji sektörü ağustos ayı boyunca alarm durumunda kalacak. Ülke, talebin zirve yaptığı saatlerde komşu Ukrayna'dan destek isteyecek. Tuna Nehri'ndeki düşük su seviyeleri nedeniyle Cernavoda Nükleer Santrali'ndeki ikinci reaktörün de kapatılması gündeme gelebilir.

Bu yaz yaşanan sıcak hava dalgaları, Batı Avrupa'nın elektrik sisteminin bel kemiğini oluşturan Fransa'nın nükleer santrallerinde de üretimin azaltılmasına neden oldu. Rhone ve Garonne gibi nehirlerden soğutma suyu çeken santrallerde, yükselen su sıcaklıklarının doğaya bırakılan suyu aşırı ısıtarak yaban hayatını tehdit etme riski bulunuyor.

Uzayan kuraklık karşısında Macaristan hükümeti vatandaşlara elektrik ve su tüketiminde daha tasarruflu olmaları çağrısı yaptı. Başkentin kuzeyindeki Szentendre kentinde aşırı talep nedeniyle binlerce kişi içme suyuna erişemedi.

Çevre Bakanı Laszlo Gajdos cuma günü yaptığı açıklamada, "Değişmezsek yakında çöl benzeri koşullarla karşı karşıya kalacağız" dedi.

İtalya'nın en uzun nehri olan Po da tarihi düşük seviyelerin altında kalmaya devam ediyor. Bu durum tarımsal sulama ve nehir deltalarında deniz suyunun iç kesimlere ilerlemesi konusunda endişeleri artırıyor.

ING Diba AG Ekonomisti Carsten Brzeski, "Sıcak hava ve kuraklık artık büyüme için yeni bir risk oluşturuyor. Kuruyan nehirler gerçek ekonomik kayıplara yol açarken, iklim değişikliğinin yarattığı zorlukları da açık biçimde ortaya koyuyor" değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlara göre Avrupa'nın nehirlerinin kısa vadede rahatlaması beklenmiyor. Meteorolog Matthew Dross'un analizine göre ağustos ayının ilk günlerinde kıta genelinde sıcaklıkların mevsim normallerinin 2 ila 8 derece üzerinde seyretmesi öngörülüyor. Uzun vadeli hava tahmin modelleri yüksek basınç sistemlerinin etkisini sürdüreceğine işaret ederken, kuraklığı sona erdirecek anlamlı yağışların sonbaharın sonlarına kadar görülmeyebileceği belirtiliyor.

David Hannah ise, "Şiddetli yağışlar kısa vadede rahatlama sağlayabilir ancak kuru toprak ve yüksek basınç sistemleri devam ederse bu kazanımlar geçici olacaktır" ifadelerini kullandı.