BM Genel Sekreteri 16 yıl sonra Kıbrıs'ta: Guterres'in çantasında yeni bir barış planı var

---

---

Görev süresi bu yıl dolacak olan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Kıbrıs'ı ziyaret ediyor. Guterres'in amacı yarım asırdır devam eden Kıbrıs sorununun çözümü için yeni bir süreç başlatmak. Ankara 2017'den itibaren adada iki devletli çözümü savunsa da BM'nin yeni planı da federal bir zeminde

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in dün akşam Kıbrıs ziyaretine başladı. Guterres'in adaya ziyareti 16 yıl sonra bir BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs'a yaptığı ilk ziyaret oluyor.

Ziyarette BM, taraflar arasında müzakerelerin yeniden başlamasına imkân verecek asgari ortak zeminin bulunup bulunmadığını sınayacak; eylül ayında düzenlenmesi öngörülen genişletilmiş gayriresmi toplantılarda sürecin yöntemi, takvimi ve siyasi çerçevesi de ele alınacak.

Bu sabah önce Rum lider Nikos Hristodulidis ile bir araya gelen Guterres'in ardından öğle saatlerinde Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile görüşmesi planlanıyor. Genel Sekreter, aynı gün BM Barış Gücü anıtına çelenk bırakacak, Kayıp Şahıslar Komitesi’nin antropoloji laboratuvarını ziyaret edecek. İki tarafın müzakerecileri, teknik komite temsilcileri ve sivil toplum kuruluşlarıyla da bir araya gelecek.

Ara bölgedeki konutta iki liderli yemek

Program kapsamında salı akşamı, BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Özel Temsilcisi’nin ara bölgedeki konutunda iki liderin katılımıyla gayriresmi bir akşam yemeği düzenlenecek. Çarşamba sabahı ise Lefkoşa eski havalimanındaki BM İyi Niyet Misyonu merkezinde üçlü görüşme gerçekleştirilecek. Guterres’in ziyaretini bir basın toplantısıyla tamamlaması bekleniyor.

Diplomatik çevrelerde bu temaslar, son yılların en önemli BM girişimlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Guterres’in taraflara yalnızca diyaloğun sürdürülmesi çağrısında bulunmakla yetinmeyerek, müzakerelerin yeniden başlaması için hangi asgari ortak zeminin mevcut olduğunu belirlemeye çalışacağı ifade ediliyor.

Genel Sekreter Guterres-Fidan görüşmesi

Rum basınında yer alan değerlendirmelere göre BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Şahsi Temsilcisi Maria Angela Holguin, Ankara’daki temaslarında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’dan Türkiye’nin diyaloğa kategorik olarak karşı olmadığı mesajını aldı. Bununla birlikte Ankara’nın Kıbrıs meselesindeki ilerlemeyi Avrupa Birliği ile ilişkilerde yaşanacak gelişmelerle bağlantılı gördüğü, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, Türk vatandaşlarına yönelik vize kolaylığı ve Türkiye’nin Avrupa savunma girişimlerine katılımı gibi başlıkları daha geniş bir diplomatik çerçevede gündemde tuttuğu belirtiliyor.

Dışişleri Bakanlığı kaynakları ise Fidan’ın geçtiğimiz günlerde Holguín ile yaptığı görüşmede Kıbrıs meselesindeki son gelişmelerin ele alındığını bildirmişti.

Kaynaklara göre Fidan, Türkiye’nin Anavatan ve Garantör ülke olarak en gerçekçi çözüm modelinin Ada’da iki devletin yan yana varlığına dayandığı yönündeki tutumunu yineledi. Fidan ayrıca, Ada’daki mevcut gerçekler temelinde, Kıbrıs Türk halkının özden gelen hakları olarak nitelendirilen egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsünü tanımayan hiçbir yaklaşımın çözüm sürecine katkı sağlamayacağını Holguín’e bir kez daha vurguladı.

Suriye’yi ziyaret etmekte olan Genel Sekreter Guterres de dün akşam Fidan’ı telefonla aradı. Görüşmede, bölgesel gelişmelerin yanı sıra Kıbrıs meselesine ilişkin son durum hakkında görüş alışverişinde bulunuldu.

BM Genel Sekreteri Guterres'in hedefi

BM kaynakları, Guterres’in hedefinin, sonuç üretme ihtimali bulunmayan yeni bir süreç başlatmak değil, tarafların gerçekten müzakerelere hazır olup olmadığını netleştirmek olduğunu vurguluyor. Bu nedenle görüşmelerde yalnızca güven artırıcı önlemlerin değil, muhtemel bir müzakere sürecinin yöntemi, takvimi ve siyasi çerçevesinin de ele alınması bekleniyor.

Guterres’e Kıbrıs ziyaretinde, BM Siyasi ve Barış İnşası İşlerinden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Rosemary DiCarlo, Barış Operasyonlarından Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Jean-Pierre Lacroix ve Şahsi Temsilci Holguín eşlik edecek.

BM, ziyaretin Genel Sekreter’in iyi niyet misyonu kapsamında gerçekleştirildiğini ve Kıbrıs’ta kalıcı bir çözüme yönelik çabalara yeni bir ivme kazandırmayı amaçladığını belirtiyor.

Erhürman'ın seçilmesi kiritik faktör

Uzun süredir çözümsüzlük sarmalındaki Kıbrıs'ı ziyaret eden son BM Genel Sekteri 2010 yılında Ban Ki-moon olmuştu. Görev süresi bu yıl dolacak olan Antonio Guterres ise adada yeni bir süreç başlatmak istiyor. Bu istekte, KKTC'de daha ılımlı bir isim olarak görülen Tufan Erhürman'ın cumhurbaşkanlığa seçilmesinin payı büyük.

Guterres'in bu bağlamda hedefi, Kıbrıslı Türk ve Rum liderlerin yanı sıra garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'nin de katılımıyla 5+1 formatında yeni bir toplantı düzenlenmesini sağlamak. Bu formatta taraflar en son geçen yıl Temmuz ayında New York'ta bir araya gelmişti.

Bir tarafta federasyon bir tarafta iki devletli çözüm

BM, yarım asırdır devam eden Kıbrıs sorunun çözümü için son dönemde iki önemli süreci işletti ama bunlardan bir sonuç elde edemedi.

2004 senesinde dönemin genel sekreteri Kofi Annan'ın liderliğinde geliştirilen "Annan Planı", Kıbrıs Rum tarafının referandumda "hayır" oyu vermesi nedeniyle başarıya ulaşamadı.

2017'de İsviçre'nin Crans Montana kentinde yapılan ve adanın yeniden federal bir çözüm kapsamında birleştirilmesini içeren girişim de sonuçsuz kaldı.

Türkiye, Crans Montana sürecinin başarısız olmasından sorumlu tuttuğu Kıbrıs Rum tarafı ile artık federal bir çözüm müzakere etmeyeceğini, yapılacak bir görüşme varsa bunun "iki devlet" esasına göre olması gerektiğini bu girişimden sonra ilan etti.

Guterres'in temsilcisi Holguin Cuellar'ın tarafları federal bir zeminde çözüme yaklaştırmak için bir çözüm planı taslağı hazırladığı haziran ayında Kıbrıs Rum basınında çıkan haberlerde yer aldı.

Plan, iki kurucu devletin oluşturduğu tek bir uluslararası yapının oluşturulmasını, yönetiminin de Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk taraflarınca paylaşılmasını içeriyor.

Planda Kıbrıs Türk tarafının başta kapalı Maraş bölgesi olmak üzere bazı toprakları iade etmesi, Kıbrıs Türk tarafına doğrudan ticaret, doğrudan uçuş ve doğrudan temas haklarının sağlanması gibi unsurların yer aldığı kaydediliyor.

BM tarafından kategorik olarak yalanlanmayan haberlerde yer alan düşüncelerin taraflara resmi bir kapsamda sunulmadığı kaydediliyor.

Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman da basına yaptığı açıklamalarda bir plan olmadığını sadece bazı düşüncelerin dile getirildiğini belirtiyor.

BBC Türkçe'ye konuşan Ankara'daki diplomatik kaynaklar, BM tarafından resmi bir yazı ya da belgenin sunulmadığını kaydediyor. Özel temsilci tarafından yapılan çalışmanın "gevşek federasyon modeline" yakın olduğunu gözlemlediklerini belirtiyorlar.

Ankara, Avrupa Birliği'nin sürece dahline temkinli yaklaşıyor

Genel sekreterin şahsi temsilcisinin adada yeni bir girişim öncesinde Kıbrıs adası, Ankara ve Atina'dan sonra en çok ziyaret ettiği yer Brüksel oldu.

BBC'ye göre Holguin Cuellar, son olarak geçen hafta AB Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen ve AB'nin yeni atadığı Kıbrıs Özel Temsilcisi Raffaele Fitto ile Brüksel'de görüştü ve Guterres'in ziyareti öncesinde AB ile de eşgüdüm kurmuş oldu.

Leyen, görüşme sonrası yaptığı açıklamada soruna "mutlaka BM parametreleri çerçevesinde ve aynı zamanda AB'nin ilke, değerleri ve müktesebatı ile uyumlu bir çözüm" bulunması temennisini dile getirdi.

Ankara ise AB'nin Kıbrıs sorununda doğal bir taraf olmadığını, sorunun çözümünde garantörler dışında katılımın olmasından yana değil.

Ankara'daki diplomatik kaynaklar, AB'nin yasama organı olan Avrupa Parlamentosu'nun 8 Temmuz'da aldığı kararı anımsatırken, bu tür yaklaşımlarla AB'nin Kıbrıs konusunda tarafsız bir tutum takınamayacağını kaydettiler.

Parlamento, Kadın Hakları ve Cinsiyet Eşitliği Komitesi (FEMM) tarafından sunulan ve "1974 Türk Müdahalesinin Kıbrıslı Kadınlar ve Kız Çocukları Üzerindeki Etkileri, Türk Kuvvetleri Tarafından İşlenen Suçlar ve Cinsiyet Eşitliği Üzerindeki Sonuçları" başlıklı bir kararı kabul etmişti.

Türkiye ve Kıbrıs Türk tarafı rapora sert tepki göstermişti. Türk tarafı, AB'nin Kıbrıs için yeni bir özel temsilci atamasına da sert tepki göstermişti.