Ceuta krizi: On binlerce kişinin aynı anda sınırı geçmesine ne yol açtı?

---

---

Onlarca kişinin öldüğü kaotik geçişte yaklaşık 50 bin kişi İspanya toprağı Ceuta'ya ulaşmaya çalıştı, müdahalenin ardından bu kişilerin büyük bölümü Fas'a geri döndü

İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Ceuta'ya geçmek isteyen on binlerce göçmen, uluslararası krize neden oldu. Kitlesel geçiş sırasında 88 kişi yaşamını yitirirken, bölgede ciddi bir insani kriz yaşanıyor. Ceuta'ya ulaşanların sayısı, yaklaşık 75 bin nüfuslu kentin normal nüfusuna yaklaştı. İspanyol yetkililer bölgeye geçen yaklaşık 73 bin 500 kişinin Fas tarafına geri gönderildiğini, geri dönüşlerin sürdüğünü açıkladı. Öte yandan, İspanya'nın 31 Temmuz'da kapattığı Fas ile sınır kapısı Beni Ensar'ın dün yeniden açıldığı kaydedildi.

Tarajal Sınır Kapısı'nda da fazla hareketlilik görülmediği belirtilirken sabah saatlerinde 10 kişilik bir grubun yüzerek sınırı geçmeye çalıştığı ancak İspanyol askerleri tarafından durdurulduğu aktarıldı.

The Guardian'da yer alan habere göre, Ceuta ile yaklaşık 400 kilometre doğusundaki Melilla, Avrupa Birliği'nin Afrika kıtasındaki tek kara sınırlarını oluşturuyor. İspanya'nın 1580 yılından bu yana egemenliği altında bulunan Ceuta'da Hristiyan ve Müslüman nüfus bir arada yaşarken, Fas bu iki bölgeyi resmen İspanyol toprağı olarak tanımıyor ve "işgal altındaki topraklar" olarak nitelendiriyor.

Ceuta neden göç rotasının merkezinde?

İspanya, daha iyi ekonomik koşullar ya da ülkelerindeki şiddetten kaçan göçmenler için Avrupa'ya açılan başlıca giriş noktalarından biri. Ceuta ve Melilla, Fas ve Afrika'nın diğer bölgelerinden Avrupa'ya ulaşmaya çalışan göçmenler nedeniyle yoğun güvenlik önlemleriyle korunuyor.

Ceuta'ya ulaşan birçok göçmen sınırda derhal geri gönderilirken, bazıları ise İspanya'da iltica başvuruları sonuçlanana kadar göçmen merkezlerinde tutuluyor.

Göçmenler genellikle Fas'ın Fnideq kentinden yaklaşık 5 kilometre yüzerek Ceuta'ya ulaşmaya çalışıyor. Bazıları ise daha yakın konumdaki Belyounech'ten geçiş deniyor.

Ceuta ve Melilla daha önce de ölümcül göç girişimlerine sahne olmuştu. 2022'de çoğu Sahra Altı Afrika ülkelerinden gelen yaklaşık 2 bin kişinin Melilla'ya geçmeye çalışması sırasında 23 kişi yaşamını yitirmişti. Ceuta'da ise 2014 yılında yaklaşık 200 kişinin sınır çitini aşmaya ya da mendireği yüzerek geçmeye çalıştığı olayda en az 14 kişi ölmüştü.

Buna karşın Ceuta ve Melilla'ya ulaşan göçmen sayısı, Kanarya Adaları ve Balear Adaları üzerinden İspanya'ya gelen düzensiz göçmen sayısının oldukça altında kalıyor.

Son yıllarda İspanya'nın göçmen nüfusu önemli ölçüde arttı. Yaklaşık 50 milyon nüfuslu ülkede 10 milyona yakın kişi yurt dışında doğdu. Bu nüfusun önemli bölümü Kolombiya, Venezuela ve Fas kökenli olup tarım, turizm ve hizmet sektörlerinde çalışıyor.

Uluslararası Göç Örgütü (IOM) verilerine göre, 2014'ten bu yana Akdeniz'de 35 bin 153 göçmen hayatını kaybetti veya kayboldu. Yalnızca 2026'nın ilk yedi ayında ise ölü ya da kayıp göçmen sayısı bin 493 olarak kaydedildi.

Kitlesel geçişin nedeni ne?

On binlerce kişinin kısa sürede sınırı nasıl geçtiği henüz netlik kazanmadı. Fas makamları olayla ilgili resmi bir açıklama yapmazken, geçişleri önlemek için ne ölçüde çaba gösterdikleri de bilinmiyor.

Ancak uzmanlar, gelişmenin Fas ile Cezayir arasındaki rekabet ve İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in kısa süre önce Cezayir'e yaptığı ziyaretle bağlantılı olabileceğini değerlendiriyor.

Benzer bir kitlesel geçiş, Mayıs 2021'de Fas'ın sınır kontrollerini gevşetmesinin ardından yaşanmıştı. O dönemde iki ülke arasında, Batı Sahra'daki bağımsızlık hareketi Polisario Cephesi liderinin COVID-19 tedavisi için İspanya'ya kabul edilmesi nedeniyle diplomatik kriz çıkmıştı.

İspanya, 2022 yılında Batı Sahra konusunda uzun yıllardır sürdürdüğü tarafsız tutumunu değiştirerek Fas'ın özerklik planına destek vermiş, bu adım Cezayir ile ilişkilerin bozulmasına yol açmıştı. Sánchez'in 20 Temmuz'da dört yıl aradan sonra Cezayir'e gerçekleştirdiği ziyaret ise iki ülke arasında normalleşme sürecinin işareti olarak görülmüştü.

Ceuta'da açıklama yapan Sánchez, kitlesel geçişten insan kaçakçılarını sorumlu tuttu. Başbakan, kaçakçıların, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin deniz yoluyla gelen düzensiz göçmenlerin derhal geri gönderilemeyeceğine ilişkin kararını yanlış yorumlayarak söylentiler yaydığını söyledi.

İtalya Uluslararası Siyasi Araştırmalar Enstitüsü'nden göç uzmanı Matteo Villa ise olayın arkasında siyasi nedenlerin bulunmasının muhtemel olduğunu belirtti. Villa, "Ayda yüzlerce kişinin geçtiği bir sınırdan bir gecede 50 bin kişinin geçmesi olağan değil. Sánchez'in Cezayir ziyareti Fas'ın hoşuna gitmedi" dedi.

Villa'ya göre Fas, Avrupa ülkelerinde sert siyasi tepkilere yol açacağını bilerek sınır kontrollerini bilinçli şekilde gevşetmiş olabilir. Bu yolla Rabat yönetimi, elinin güçlü olduğunu göstermeyi amaçlamış olabilir.

Avrupa'da siyasi gerilim yarattı

İspanya hükümeti, sınırdaki kontrolü yeniden sağlamak için orduyu ve ek polis güçlerini bölgeye sevk etti. Sánchez, yaşananları "İspanya'nın toprak bütünlüğünün ihlali" olarak nitelendirdi.

Sınırdaki görüntüler yalnızca İspanya'da değil, Avrupa Birliği içinde de siyasi tartışmalara yol açtı. Sağ partiler, bu yıl yüz binlerce düzensiz göçmene yasal statü tanıyan İspanya hükümetini sorumlu tuttu.

İtalya'daki aşırı sağ hükümet, İspanya'nın Schengen bölgesinden çıkarılmasını talep ederken, Fransa da İspanya sınırındaki kontrollerini sıkılaştırdı. Ceuta ve Melilla ise Schengen kurallarına diğer İspanyol topraklarıyla aynı şekilde dahil edilmiyor.

Sebte'deki olayın ardından Avrupa Birliği'ne üye 22 ülke, dış sınırların korunmasına yönelik koordineli adımlar ve ek önlemler alınması çağrısında bulunan ortak bir mektup yayımladı.