Cinayet suçunda yaş indirimi uygulanmayabilecek: Suça sürüklenen çocuklar teklifi komisyonda kabul edildi

---

---

TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edilen teklif, bazı ağır suçlarda çocuklara yönelik yaş indiriminin uygulanmamasına imkân tanıyor. Düzenleme; cezalar, infaz koşulları, bıçak taşıma yasağı ve yeni yönlendirme tedbirlerini de kapsıyor

Suça sürüklenen çocuklara ilişkin düzenlemeleri içeren kanun teklifi TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edildi. Teklife göre hâkim, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulamayabilecek. Düzenleme; cezaların artırılmasından infaz koşullarına, bıçak taşımadan ailelere yönelik yaptırımlara kadar çok sayıda değişiklik içeriyor.

Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edildi.

Teklifle Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu ve Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un da aralarında bulunduğu yedi kanunda değişiklik yapılması öngörülüyor.

Düzenleme, çocuklara verilecek cezaların artırılmasının yanı sıra infaz koşulları, ailelerin sorumlulukları, bıçak taşıma, dijital denetim ve çocuklara uygulanabilecek yönlendirme tedbirlerine ilişkin hükümler içeriyor.

12-15 yaş grubuna verilecek cezalar artırılacak

Teklife göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocukların, işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamamaları veya davranışlarını yönlendirme yeteneklerinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumlulukları bulunmayacak. Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilecek.

Çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğunun belirlenmesi halinde ise suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi durumunda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezasını gerektirmesi durumunda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilecek.

Diğer cezalar yarı oranında indirilecek ve her bir fiil için verilecek hapis cezası dokuz yılı aşamayacak.

15-18 yaş grubunda üst sınır 27 yıla çıkacak

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kişiler hakkında suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmolunacak.

Diğer cezalar üçte bir oranında indirilecek ve her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamayacak.

Bazı suçlarda yaş indirimi uygulanmayabilecek

Türk Ceza Kanunu’na eklenecek hükümle hâkime, belirli suçlarda yaş indirimi konusunda takdir yetkisi verilecek.

Somut olaydaki kasta dayalı kusurun ağırlığı, amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve çocuğun daha önce kasıtlı bir suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilip edilmediği dikkate alınacak.

Bu ölçütlerden biri veya birkaçı göz önünde bulundurularak kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulanmayabilecek. Böylece koşulların oluşması halinde bu yaş grubundaki çocuklara müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilebilmesinin önü açılacak.

Aynı suçları işleyen 12-15 yaş grubundaki çocuklara ise hâkim kararıyla 15-18 yaş grubunun ceza rejimi uygulanabilecek.

Tekerrür sınırı 18’den 15’e indirilecek

Türk Ceza Kanunu’nun “Suçta tekerrür ve özel tehlikeli suçlular” hükmündeki yaş istisnası da değiştirilecek.

Mevcut düzenlemede 18 yaşından önce işlenen suçlar tekerrüre esas alınmazken bu sınır 15’e indirilecek. Buna göre yalnızca suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmayacak.

Silahını çocuğun erişebileceği şekilde bırakana hapis

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a yeni bir hüküm eklenecek.

Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi nedeniyle bir çocuğun eline geçmesine yol açan kişi, fiil daha ağır bir cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmuyorsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak.

Aile hukukundan doğan yükümlülüklerde cezalar artacak

Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye, şikâyet üzerine verilen bir yıla kadar hapis cezası, üç aydan iki yıla kadar hapis şeklinde değiştirilecek.

Hamile olduğunu bildiği eşini veya birlikte yaşadığı ve kendisinden hamile kaldığını bildiği kadını çaresiz durumda terk eden kişiye verilen üç aydan bir yıla kadar hapis cezası da altı aydan iki yıla kadar hapse çıkarılacak.

Bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi halinde şikâyet aranmayacak. Yükümlülüğünü ihlal eden kişiye verilecek ceza, yarısından iki katına kadar artırılacak.

Velayet hakkı kaldırılmış olsa bile itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı, onur kırıcı davranışlar ya da maddi ve manevi özen eksikliği nedeniyle çocuğunun ahlakını, güvenliğini ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye atan anne veya babaya verilen üç aydan bir yıla kadar hapis cezası da bir yıldan üç yıla kadar hapse yükseltilecek.

Sosyal inceleme yapılmayan iddianame iade edilecek

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılacak değişiklikle, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianame Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilecek.

Mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakının kendisine verilmesinden itibaren 15 gün içinde bütün belgeleri inceleyecek ve eksik veya hatalı noktaları belirterek iade kararı verecek.

Çocuk Koruma Kanunu’nda yapılacak değişiklikle de 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu olacak. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hâkimi, 15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırmazsa bunun gerekçesini iddianamede veya kararda gösterecek.

İnfaz çocuk kapalı cezaevinde başlayacak

Çocuk hükümlülerin hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulaması değiştirilecek. İnfaza çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlanacak, iyi hâlli olduğu belirlenen çocuklar daha sonra eğitimevine ayrılabilecek.

12-18 yaş grubundaki çocuklar; suç türleri, cinsiyetleri ve fiziksel gelişim durumları dikkate alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı bölümlerinde barındırılacak.

Çocukların eğitimevine ayrılmalarına; psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı veya öğretmen gibi en az bir uzmanın da katıldığı idare ve gözlem kurulu karar verecek. Değerlendirmeler en geç üç ayda bir yapılacak.

Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk hükümlülerin yeniden değerlendirilmesi için geçecek süre altı ayı aşamayacak.

Kısa süreli cezalarda doğrudan eğitimevine gönderilebilecekler

Terör suçları, örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar kapsam dışında tutulacak.

Bunların dışındaki kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alan çocuk hükümlülerin cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek.

Bazı çocuklar kapalı kuruma geri gönderilecek

Doğrudan çocuk eğitimevine alınanlar dahil, bu kurumlardan firar eden veya başka bir fiil nedeniyle hakkında tutuklama kararı verilen çocuklar, idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalı kuruma gönderilecek.

Kapalı ceza infaz kurumuna iade veya odaya kapatma disiplin cezası kesinleşen çocuklar da kapalı kuruma alınabilecek. Eylemi kurum düzeni veya kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturan çocuklar ise disiplin cezası kesinleşmeden de idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilecek.

Çocukların eğitimevlerine ayrılması, bu kurumlarda geçirecekleri süre, kapalı kuruma gönderilmeleri ve doğrudan eğitimevine alınmalarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenecek.

Cezaevinde geçirilen bir gün iki gün sayılacak

Koşullu salıverilme süresi hesaplanırken hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınacak.

Ancak kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları bu düzenlemenin dışında tutulacak.

Çocuklara bıçak satışı ve amaç dışı taşıma yasaklanacak

Kabahatler Kanunu’na “Amaç dışı bıçak taşıma” başlıklı yeni bir madde eklenecek.

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un kapsamı dışında kalan her türlü bıçak ile kesici, delici veya bereleyici aletin, ruhsatlandırılmış yerler ve iş yerleri dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak.

Bu aletlerin 18 yaşından küçük çocuklara satılması ile çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasak olacak.

Yasaklara uymayanlara 5 bin lira, bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması halinde 10 bin lira idari para cezası verilecek.

Kabahatin işlendiğini öğrenmesine rağmen yetkili makamlara bildirim yapmayan işletici veya sorumluya da 5 bin lira ceza uygulanacak. Kabahate konu eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilecek.

İdari para cezası ve el koyma kararını kolluk görevlileri, mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararını ise mülki amir verecek.

Kabahati işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında koruyucu, destekleyici ve yönlendirme tedbirleri uygulanması için mülki amir, çocuk hâkimine başvuracak.

Düzenleme internet ve mesafeli satışları da kapsayacak. Bir sanat veya mesleğin icrası ya da eğitimi için gerekli bıçak, şiş ve benzeri aletlerin ilgili yerde ve ilgili kişilerce kullanılması, bulundurulması ve taşınması ise yasak kapsamında olmayacak.

'Suça sürüklenen çocuk' ifadesi değiştirilecek

Çocuk Koruma Kanunu’nda yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirilecek.

Çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirim yapılacak.

Aynı ifade Sosyal Hizmetler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu’nun farklı maddelerinde de değiştirilecek.

Beş farklı yönlendirme tedbiri getirilecek

Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbiri niteliğinde “yönlendirme tedbirleri” getirilecek.

Tedbirler; sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile bağımlılıkla mücadele olmak üzere beş başlıkta uygulanacak.

Sosyal ve toplumsal hizmet görevi

Çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ve ilgili kamu kurumlarında 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak görevler üstlenmelerine karar verilebilecek.

Bu tedbir Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yerel yönetimler tarafından uygulanacak.

Dijital cihazlar takip edilebilecek

Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında çocuğun kullandığı telefon, telefon hattı, bilgisayar veya tablet gibi cihazların bildirilmesine karar verilebilecek.

Cihazlar, tedbir kararından sonraki hareketlerinin izlenmesi amacıyla üç aydan az, iki yıldan fazla olmamak üzere takip yazılımlarıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığının denetimine açılabilecek.

Çocuğun riskli olarak tanımlanan bazı mecralara, uygulamalara ve dijital platformlara erişimi de engellenebilecek.

Kitap okuma ve kütüphane görevi verilebilecek

Kitap ve kütüphane tedbiri kapsamında çocukların kütüphane ve okuma salonlarında 20 saatten 300 saate kadar görev yapmalarına veya yetkililerce belirlenen eserleri okumalarına karar verilebilecek.

Tedbir; Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, üniversiteler ve yerel yönetimler tarafından uygulanacak.

Çevre temizliği ve ağaçlandırma çalışmalarına katılacaklar

Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiriyle çocukların 20 saatten 300 saate kadar park, bahçe ve sahil gibi alanlarda çevre temizliği yapmalarına karar verilebilecek.

Çocuklar bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme çalışmalarına da katılabilecek. Tedbir Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, üniversiteler ve yerel yönetimler tarafından yerine getirilecek.

Bağımlılık tedavisi uygulanabilecek

Çocukların tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu, uyarıcı madde ve davranışsal bağımlılıklarının tedavi ve rehabilitasyonu için belirlenen programları tamamlamalarına karar verilebilecek.

Bu programlar Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından uygulanacak.

Tedbirlerin yerine getirilmesi sırasında direnç veya zorluk yaşanması halinde kolluktan yardım istenebilecek. Kurumlar arasındaki koordinasyon merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde ise vali ve kaymakamlar tarafından sağlanacak. Uygulamaya ilişkin ayrıntılar yönetmelikle belirlenecek.

Acil korunma kararı için 24 saatte rapor düzenlenecek

Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında yeni bir süreç uygulanacak.

Sağlık Bakanlığına veya üniversitelere bağlı yataklı sağlık kurumuna gelen ya da getirilen çocuğun tedaviye ihtiyacı olduğu uzman hekim tarafından belirlenirse acil korunma kararı alınması için 24 saat içinde rapor hazırlanacak.

Sağlık kurumu, raporun düzenlenmesinden itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hâkimine başvuracak. Başvurudan itibaren en geç 48 saat içinde, ilgili dal uzmanının da bulunduğu üç kişilik resmî sağlık kurulu raporu mahkemeye sunulacak.

Hâkim, başvuru ve raporu değerlendirerek en geç 48 saat içinde karar verecek. Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesinden hâkim kararının kuruma ulaşmasına kadar geçen sürede gerekli tıbbi müdahale ve tedavi uygulanabilecek. İhtiyaç duyulması halinde kolluktan yardım istenebilecek.

Hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek bulunduğu yerin gizli tutulmasına, kişisel ilişkilerin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilecek. Sağlık kurulu raporuna göre acil korunma kararını kaldırabilecek, sürdürebilecek veya başka bir koruyucu ve destekleyici tedbir uygulayabilecek.

HAGB kararında yönlendirme tedbiri uygulanabilecek

Adli süreçteki çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde yönlendirme tedbirlerinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilecek.

Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması halinde, çocuk hakkında HAGB kararı verilebilmesi için zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.

Tedbire uymayan veliye tazyik hapsi

Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanması sırasında ihtiyaç duyulması halinde kolluktan yardım istenebilecek. Kurumların koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde vali ve kaymakamlar tarafından sağlanacak.

Hâkim veya mahkemenin verdiği tedbir kararları, uygulanmak üzere ilgili kurum veya kuruluşa gönderilecek.

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin gereklerine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu kişi, eylem ayrıca suç oluştursa bile çocuk hâkimi kararıyla üç günden 10 güne kadar tazyik hapsine mahkûm edilebilecek.

Karara itiraz edilebilecek. Tazyik hapsi, kararın kesinleşmesinin ardından Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından uygulanacak.

Teklif Genel Kurul’a sunulacak

Teklifin kabul edilmesinin ardından açıklama yapan TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, görüşmelerde çocuğun üstün yararının esas alındığını söyledi.

Yüksel, düzenlemenin çocuk adalet sistemine önemli katkılar sağlayacağını belirterek teklifin ilerleyen günlerde TBMM Genel Kurulu’nun takdirine sunulacağını açıkladı.