Dünya Bankası Başekonomisti Gill: En kötü senaryonun gerçekleşmesi artık çok yakın

---

---

Dünya Bankası Baş Ekonomisti Gill, ABD-İran savaşının küresel büyümeyi %1,3’e düşürebileceği ve enflasyonu %4,5’e çıkarabileceği uyarısında bulundu. Gıda ve enerji hatlarındaki tıkanıklığın dev bir krize yol açtığını belirten Gill, yoksul ülkelerin "ağır çekim bir tren kazası" yaşadığını vurguladı

Reuters'ın haberine göre Dünya Bankası Baş Ekonomisti Indermit Gill Reuters'a yaptığı açıklamada, ABD ile İran arasında tırmanan çatışmaların enflasyonu yeniden körükleyebileceğini, faiz oranlarını yükseltebileceğini ve küresel büyümeyi geçen yılki %2,9 seviyesinden %1,3'e kadar düşürebileceğini söyledi.

Ağustos ayı sonunda emekliye ayrılacak olan Gill, Salı günü geç saatlerde verdiği röportajda Dünya Bankası'nın Orta Doğu'daki savaşın yarattığı yüksek belirsizlik nedeniyle haziran ayı ekonomik öngörülerinde üç farklı senaryo modellediğini, ancak çatışmaların altı ay veya daha fazla sürmesini öngören en kötü senaryonun gerçekleşmeye çok yaklaştığını belirtti.

Bu senaryoya göre küresel manşet enflasyon %4,5 seviyesine ulaşacak.

Tedarik zinciri bozuluyor, gıda krizleri kapıda

Gill, uzayan çatışmaların ve bölgedeki petrol altyapısının zarar görmesinin; tarımda ihtiyaç duyulan gübre, helyum ve kükürt sevkiyatlarını aksatarak gıda güvensizliğini derinleştireceğini ve yüksek faiz oranlarını da içerebilecek bir dizi ikincil etkiyi tetikleyeceğini vurguladı.

Bu değerlendirmeler, Washington ile Tahran arasında tırmanan gerilim ve çatışmanın etkilerinin daha hafif kalacağı umutlarını besleyen Nisan ayındaki ateşkes anlaşmasının çökmesinden bu yana üst düzey bir Dünya Bankası yetkilisinden gelen ilk resmi açıklama oldu.

Savaş bu hafta ABD güçlerinin İran'ın güneyi ve batısındaki hedefleri bombalaması, Tahran'ın ise Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'deki ABD mevzilerini vurmasıyla daha da tırmandı.

Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği aksamaya devam ederken, Yemen'deki İran yanlısı Husi güçleri Kızıldeniz'e çıkan Babülmendep Boğazı üzerinden Suudi Arabistan sevkiyatlarına deniz ablukası uygulayacağını duyurdu.

Yoksul ülkeler için 'ağır çekim tren kazası' senaryosu

Gill, COVID-19 pandemisinin yaralarını henüz saramamış yoksul ülkelerin daha büyük gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalabileceğini, yüksek borç seviyesine sahip ülkelerin ise tırmanan faizler nedeniyle artan borçlanma maliyetlerinden darbe alarak eğitim, sağlık ve diğer hayati hizmetlere ayırdıkları bütçeleri kısmak zorunda kalacağını belirtti.

"Kendi değerlendirmeme göre, belki de bundan birkaç ay uzaktayız; çünkü politika faizlerinin henüz yükselmeye başladığını görmediniz" diyen Gill, enflasyon bir kez hız kazandığında, ağır borç yükü altındaki ülkelerin borç servis ödemelerini karşılamada ciddi sorunlarla karşılaşmasının sadece aylar alabileceğini ifade etti.

Sıkıntı sinyalleri şimdiden belirmeye başladı. Nakit sıkıntısı çeken bazı ülkeler Uluslararası Para Fonu'ndan (IMF) mevcut kredilerini artırmasını talep ederken, konudan haberdar bir kaynağın verdiği bilgiye göre Pakistan bu hafta ABD'den 10 milyar dolarlık bir döviz istikrar desteği istedi.

Dünya Bankası'nın Haziran ayı öngörüleri, düşük ve orta gelirli ülkelerin %40'ının halihazırda borç sıkıntısı içinde olduğunu veya yüksek borç krizi riski taşıdığını gösterdi.

Bu durumun 32 ülkeye tekabül ettiğini söyleyen Gill, faiz oranlarının yükselmesi halinde bu sayının hızla artabileceğini, diğer ülkelerin ise borçlarını temerrüde düşürmeseler dahi uzun vadeli büyüme beklentilerinin düşebileceğini ekledi.

Gelişmekte olan ülkelerin durumunu "Ağır çekim bir tren kazası" olarak nitelendiren Gill, borç hizmetlerini aksatmayan ülkelerin bile gelecekteki büyümeyi beslemek için gerekli olan eğitim, sağlık ve diğer alanlardan kaynak aktarmak zorunda kalacağına dikkat çekti.

Dünya Bankası verilerine göre, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ülkeler için ortalama borç/GSYH oranı 2025 yılında %74 civarında gerçekleşerek 2019 sonlarında başlayan pandemi öncesindeki %50-55 seviyelerinin oldukça üzerine çıktı. Düşük gelirli ülkeler için ise bu oran %40 seviyelerinden %67'ye yükseldi.

Gill, bazı ülkeler için durum bazında borç affı gerekeceğini söyledi.

Yapay zeka ve gelişmekte olan ülkeler

Dünyanın en büyük ekonomileri olan ABD, Çin ve Hindistan'ın farklı direnç kaynaklarından faydalanarak savaşın etkilerinden nispeten korunduğunu belirten Gill, gelişmekte olan ülkelerin ise çok daha büyük zorluklarla karşı karşıya olduğunu vurguladı.

G20 lider ekonomilerinin artan borç hassasiyetleri karşısında borç yapılandırma sürecini reforme etme konusunda ilerleme kaydettiğini, ancak gelişmelerin yavaş ilerlediğini ifade etti.

Ancak Gill, gelişmekte olan ülkeler için bazı iyi haberler de olduğunu belirtti. Dünya Bankası'nın bu ülkelerin yapay zekaya hazırlık durumuna ilişkin yeni analizine değinen Gill, bu ülkelerin gelişmekte olan teknolojiden ve vaat ettiği verimlilik artışlarından yararlanabileceğini kaydetti.

Daha yoksul ülkelerde yapay zekadan olumsuz etkilenmesi muhtemel nüfus oranının yaklaşık %10 olduğunu belirten Gill, bu oranın zengin ülkelerde %30-40 civarında olduğunu söyledi.

Gill, "Dolayısıyla yapay zeka onlar için büyük bir kazanç olabilir. Gelişmekte olan ülkeler yapay zekanın etkisi konusunda gelişmiş ülkelere kıyasla çok daha iyimser olmalı" dedi ve ekledi:

Yapay zekanın büyümeyi onlarca yıldır görülmeyen seviyelere geri kazandırma potansiyeli var, ancak bu muhtemelen içinde bulunduğumuz on yılda gerçekleşmeyecek.