Dünya Kupası'nda 'kırmızı kart' tartışması: Balogun’u koruyan VAR, peki kuralları kim koruyacak?

---

---

Balogun'un kırmızı kart cezasının kaldırılması, yalnızca bir hakem ya da disiplin kararı tartışması değil. Asıl tartışma, bu kararın hangi gerekçeyle ve nasıl değiştirildiği. Çünkü spor hukukunda belirleyici olan yalnızca kararın kendisi değil, o kararın hangi usul ve süreç izlenerek alındığıdır

Günümüz spor hukuku; bağımsızlık, tarafsızlık, eşitlik ve hukuki güvenlik ilkeleri üzerine kurulu. FIFA’nın disiplin organları da kararlarını hakem raporlarına, VAR kayıtlarına, görüntülere ve dosyadaki diğer delillere göre vermekle yükümlü. Bir kararın doğru ya da yanlış bulunması mümkün. Bunun için itiraz mekanizmaları da zaten var. Ancak karar alma sürecine dışarıdan siyasi bir etkinin girdiği düşüncesi oluştuğu anda tartışma yalnızca bir kırmızı karttan ibaret olmaktan çıkıyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın yaptığı açıklama tam da bu nedenle önemli. Trump yalnızca FIFA Başkanı Gianni Infantino ile görüştüğünü söylemedi. Kırmızı karta ilişkin bir kez daha inceleme yapmasını istediğini de belirtti ve bunun ardından o kart iptal edildi. Bu hadise ile ilk kez bir devlet başkanı, FIFA’nın disiplin sürecine müdahil olduğunu açıkça ifade etmiş ve bunu siyasi bir başarı olarak sunmuş oldu. Spor hukukunu ilgilendiren esas soru tam da bu işte: Güçlü siyasi aktörler FIFA kararlarını değiştirebiliyor mu?

Tartışma ilk kez yaşanmıyor

Bu tartışma aslında futbol tarihinde ilk kez yaşanmıyor. Benzer şekilde yıllardır konuşulan en önemli örneklerden biri Garrincha olayı. Brezilyalı yıldız, Şili ile oynanan yarı finalde oyundan ihraç edilmiş, buna rağmen FIFA Disiplin Komitesi’nin kararıyla finalde oynama hakkı elde etmişti. O dönemde de kararın arka planında yoğun diplomatik ve siyasi girişimlerin bulunduğu iddia edilmiş, Şili Devlet Başkanı Jorge Alessandri’nin Garrincha’nın finalde oynaması yönündeki desteği ve Peru Devlet Başkanı Manuel Prado’nun hakem üzerinde etkili olmaya çalıştığı yönündeki anlatımlar yıllardır futbol tarihinin en tartışmalı olaylarından biri olarak anılmıştı. Ama burada ta 1962’den bahsediyoruz...

Bugün aradan 64 yıl geçmesine rağmen o kararın nasıl alındığı tartışılıyor. Arkasında siyasi ve diplomatik girişimlerin etkili olduğu iddiaları yıllardır futbol tarihinin bir parçası olarak anlatılıyor. Doğru ya da yanlış… Tartışmanın bugün bile devam ediyor olması bile aslında spor hukukunda güvenin ne kadar önemli olduğunu göstermiyor mu?

Kamuoyunda Balogun’un kırmızı kartının iptal edildiği yönünde bir algı oluşsa da teknik olarak konu bu değil. FIFA, Disiplin Talimatı’nda yer alan yetkisini kullanarak bu kırmızı karta bağlı otomatik bir maçlık cezayı, bir yıllık deneme süresi boyunca askıya aldı. Başka bir ifadeyle ceza silinmedi, ertelendi. Ancak vardığımız yer aynı. Bu nedenle şeklen “cezanın ertelenmesi” olarak görülen işlem, fiilen disiplin yaptırımının etkisiz bırakılması sonucunu doğurdu.

FIFA'nın kararının gerekçesi

FIFA, Balogun kararında FIFA Disiplin Talimatı’nın 27. maddesine dayandırdı. “Disiplin tedbirlerinin uygulanmasının askıya alınması” başlığını taşıyan bu madde, FIFA’nın yargı organlarına bir cezanın uygulanmasını tamamen veya kısmen erteleme yetkisi veriyor. Ancak FIFA’nın yalnızca 27. maddeyi göstermesi, kararın yeterince gerekçelendirildiği anlamına gelmiyor. Madde, disiplin kuruluna böyle bir yetki veriyor fakat bu yetkinin hangi somut şartlarda, neden Balogun bakımından ele alındığını ve hangi hafifletici nedenlere dayanılarak kullanıldığını açıklamıyor. Üstelik aynı Talimat’ın 25. maddesi, ceza belirlenirken ihlalin objektif ve subjektif unsurlarının, oyuncunun kusur derecesinin, hafifletici ve ağırlaştırıcı şartların dikkate alınmasını öngörüyor. FIFA’nın kamuoyuna yaptığı açıklamada ise bu unsurların hangilerinin Balogun lehine değerlendirildiği ortaya konulmadı.

Alınan kararın bir diğer sıkıntısı da haksızlıklara sebep olma niteliğini taşıması. İngiltere Milli Takımı oyuncusu Jarell Quansah, gördüğü kırmızı kartın ardından iki maç ceza aldı. Peki bu ceza ne olacak? Elbette Balogun ve Quansah’ın pozisyonları birebir aynı değil. Disiplin Kurulu her olayı kendi şartları içinde değerlendirebilir. Ancak FIFA bu iki dosya arasındaki farkı açık ve ikna edici şekilde anlatamazsa insanların aklına ister istemez başka sorular gelecektir.

Hepimiz şu sorudan çıkamıyoruz: Balogun dosyasında farklı olan gerçekten pozisyon muydu? Yoksa farklı olan, dosyadan hemen önce yapılan telefon görüşmesi miydi?

Spor hukukunda en büyük sorunlardan biri de tam olarak bu. Hukuk yalnızca adil olmalı demek yetmez, aynı zamanda adil de görünmelidir. Eğer kamuoyu kararların dosyadaki delillere göre değil de dosyanın arkasındaki siyasi güçlere göre değiştiğine inanmaya başlarsa, artık zarar gören yalnızca FIFA’nın itibarı olmayacak. Spor hukukunun en temel ilkeleri de sarsılacak.

UEFA ile FIFA arasındaki görüş ayrılıkları derinleşebilir

Kararın ardından UEFA’dan gelen eleştiriler de bu nedenle büyük önem taşıyor. Bu tepki yalnızca Balogun dosyasına ilişkin bir memnuniyetsizlik olarak değerlendirilmemeli. Aslında UEFA, disiplin hukukunda öngörülebilirliğin ve eşit uygulamanın korunması gerektiğine dikkat çekmekte. Eğer FIFA, disiplin organlarının takdir yetkisini hangi kriterlere göre kullandığını yeterince açıklamazsa, benzer kararlar gelecekte UEFA ile FIFA arasında kurumsal görüş ayrılıklarını artırabilir. Bunun yanında ulusal federasyonlar da benzer olaylarda FIFA kararlarını daha fazla sorgulamaya başlayabilir. Bu da disiplin süreçlerinin daha sık hukuki denetime konu olmasına ve FIFA’nın karar alma mekanizmalarını yeniden gözden geçirmek zorunda kalmasına yol açabilir.

Peki bu olayın hukuki bir sonucu olabilir mi? Bana göre bu sorunun cevabı “evet, olabilir.” Ancak bunun yolu yalnızca Trump’ın açıklamasından geçmiyor. Trump’ın “Infantino’yu aradım” demesi tek başına kararın siyasi baskıyla değiştirildiğini ispatlamaz. Fakat bu açıklama, karar alma sürecinin sorgulanmasına neden olacak kadar güçlü bir başlangıç noktasıdır. Eğer kararın gerçekten dış etki altında alındığına ilişkin başka deliller de ortaya çıkarsa, konu çok daha farklı bir boyuta taşınabilir.

Karara karşı dava açılabilir

Teorik olarak karardan doğrudan etkilendiğini düşünen bir federasyon, FIFA’nın iç hukuk yollarına başvurabilir ve karar alma sürecinin incelenmesini talep edebilir. Gerekli şartların oluşması hâlinde dosyanın Spor Tahkim Mahkemesi’ne (CAS) taşınması hatta Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne de götürülmesi mümkündür. Özellikle Belçika gibi rakip federasyonlar, kararın sportif eşitliği etkilediğini ileri sürebilir. Elbette böyle bir başvurunun başarılı olup olmayacağı somut delillere bağlıdır. Ancak bugün tartışılan konu zaten davanın kazanılıp kazanılmayacağı değil, böyle bir davanın açılabilecek olması. FIFA’nın ‘tarafsızlık’ iddiası gerçekten tehlikede gibi duruyor.

Belki de FIFA’nın üzerinde durması gereken en önemli konu tam olarak bu. Çünkü spor hukukunda güven bir kez sarsıldığında onu yeniden inşa etmek çok zor. Bugün Balogun kararı nedeniyle yaşanan tartışma, yarın başka bir oyuncunun dosyasında yeniden gündeme gelebilir. Hatta bundan sonra cezası kaldırılmayan her futbolcu veya federasyon aynı soruyu soracaktır:

“Bizim dosyamızda eksik olan neydi? Hukuki bir gerekçe mi, yoksa FIFA Başkanı’nı arayabilecek kadar güçlü bir siyasi destek mi?”

Başa dönelim. Sporun en büyük gücü adalet duygusudur. Taraftar, oyuncu ve kulüp sistemin gerekliliği doğrultusunda aleyhine verilen kararı kabul eder, yeter ki o kararın herkese aynı kurallarla uygulandığına inansın. Güven kaybolduğu anda ise en doğru karar bile tartışmalı hâle gelir.

Bunu bizden iyi bilen bir ülke var mı?