İnsanlığın kayıp sesleri: Konuşulan 75 bin dil nereye gitti?

---

---

Dünya iki bin yıl önce on binlerce farklı dilin konuşulduğu devasa bir Babil Kulesi'ydi. Yeni bir araştırmaya göre, tarımın gelişimiyle zirveye ulaşan bu inanılmaz dil çeşitliliği, büyük imparatorlukların yükselişiyle birlikte hızla yok olmaya başladı

İnsanlık tarihinin derinliklerine inen bilim insanları, kültürel evrimimizin en büyük gizemlerinden birine ışık tutuyor. Günümüzde dünya genelinde 7 binden fazla dil konuşuluyor ve her biri kendine has bir bilgi, kültür ve tarih hazinesi barındırıyor. Ancak Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bugün sahip olduğumuz dilsel çeşitliliğin, geçmişteki devasa kültürel zenginliğin yalnızca soluk bir gölgesi olabileceğini ortaya koyuyor.

Gerçek bir Babil Kulesi: Dilin altın çağı

Scientific Amercan'ın aktardığı Harvard Üniversitesi'nde dil evrimi üzerine çalışan Damián Blasi ve ekibinin yürüttüğü çalışmaya göre, gezegenimiz M.Ö. 1000 ile M.S. 1000 yılları arasındaki iki bin yıllık dönemde adeta gerçek bir Babil Kulesi andırıyordu. Araştırmacılar, bu kısa süreli "altın çağ" boyunca konuşulan dil sayısının on binlerce olduğunu ediyor. Çoğu antik dil yazılı bir iz bırakmadığı için bilim insanları bu tarihi dolaylı yollardan yeniden kurguladı. Yaklaşık 12 bin yıl önce, avcı-toplayıcı grupların her birinin kendi dilini konuştuğu varsayımıyla yola çıkan araştırmacılar, o dönemde dünya çapında 5 bin ila 6 bin arasında dilin var olduğunu hesaplıyor.

İmparatorlukların yükselişi çeşitliliği bitirdi

Araştırmacılar, dil çeşitliliğinin günümüze kadar uzanan yolculuğunu izlemek için binlerce olası senaryoyu bilgisayar ortamında modelledi. Ortaya çıkan tablo; tarımın dünyada daha fazla insanı beslemeye olanak tanımasıyla dil sayısı istikrarlı bir şekilde artarak 2 bin yıl önce 20 bin ila 75 bin arasında bir zirveye ulaştı. Ancak yavaş yavaş oluşan bu dilsel ve kültürel çeşitlilik, Roma İmparatorluğu gibi hegemonik ve çok uluslu devletlerin yükselişiyle dramatik bir çöküşe geçti. Blasi'nin ifadesiyle, bazı diller güçlenerek çevrelerindeki diğer tüm dilleri baskılamaya başladı. Günümüzde dil ölümleri genellikle son 500 yıllık sömürgeci genişlemeye bağlansa da bu çalışma ilk büyük ölçekli toplumların da benzer bir tek tipleştirici etki yarattığını gösteriyor.

Bilim dünyasında "altın çağ" tartışması

Bugün konuştuğumuz dillerin, insan beyninin ve anatomisinin uyum sağlayabileceği sesleri ve dilbilgisi yapılarını yansıttığı varsayılıyor. Ancak Blasi, sadece günümüz dillerine bakarak geçmişi değerlendirmenin bizi yanılttığını, kayıp dillerin çok daha zengin ve egzotik özellikler barındırıyor olabileceğini belirtiyor.

Scientific Amercan'a göre bazı bilim insanları bu "altın çağ" senaryosuna temkinli yaklaşıyor. Hawaii Üniversitesi'nden Lyle Campbell, antik çağlardaki grupların büyüklüğü gibi değişkenlerin kesin olarak belirlenemeyeceğini savunarak çalışmayı "son derece spekülatif" buluyor. California Üniversitesi'nden Johanna Nichols ise çok sayıda küçük topluluğun bir arada yaşadığı bir dünyada, dillerin birbirinden tamamen bağımsız olmak yerine birbirine karışan ve ortak anlaşılan lehçelerden oluşan devasa bir ağ yaratmış olabileceğini öne sürüyor.