Meta'ya dava: İşten çıkarmaları yapay zeka yaptı, izindeki çalışanlar hedef alındı

---

---

Meta'nın 26 çalışanı, şirketin toplu işten çıkarmalarda çalışanları belirlemek için yapay zeka araçlarını kullandığı ve bu sistemlerin yasal izin başvurularında bulunan çalışanları hedef aldığı iddiasıyla dava açtı

Meta'da çalışan 26 kişi, şirketin işten çıkarılacak çalışanları belirlemek için yapay zekâ sistemlerini kullandığını ve bu sistemlerin özellikle sağlık, doğum ve aile iznindeki çalışanları orantısız biçimde hedef aldığını öne sürerek dava açtı.

Pazartesi günü Kaliforniya'nın Oakland kentindeki federal mahkemeye sunulan davaya göre, söz konusu çalışanlar Meta'nın mayıs ayında açıkladığı ve yaklaşık 8 bin kişiyi, yani iş gücünün yaklaşık yüzde 10'unu kapsayan işten çıkarma planı kapsamında işine son verilenler arasında yer alıyor.

AP'de yer alan habere göre, Dava dilekçesinde Meta'nın, işten çıkarılacak çalışanları belirlemek için şirket içi yapay zekâ sistemleri, tuş vuruşu ve bilgisayar kullanım verileri, yapay zekâ kullanım panoları ve algoritma destekli performans değerlendirmeleri gibi çeşitli araçlardan yararlandığı öne sürüldü.

Davacılar, bu puanlama sistemlerinin "tasarımı gereği" sağlık veya aile izninde bulunan ya da engelliliği nedeniyle üretkenliği düşen çalışanların yeterli performans puanı oluşturmasına imkân vermediğini savundu. Dilekçede, Meta'nın çalışanların koruma altındaki izinlerini değerlendirme sürecinde dikkate almadığı ve yasanın zorunlu kıldığı bireysel incelemeyi yapmadığı iddia edildi.

Bu nedenle sağlık veya aile iznindeki çalışanların işten çıkarılacaklar arasında orantısız şekilde yer aldığı öne sürüldü. Davadaki 26 isimsiz çalışanın tamamının yasal koruma altındaki izinleri kullandığı ve engellilik nedeniyle makul düzenleme talep ettiği veya bu hakkı elde ettiği belirtildi. İşten çıkarılacakları kendilerine bildirilmiş olsa da çalışanların tamamı hâlen Meta bünyesinde görev yapıyor. İş akitlerinin 22 Temmuz'dan itibaren sona ermesi planlanıyor.

Davacıların önemli bölümü ebeveyn iznindeydi

Davaya konu olan çalışanların önemli bir kısmının doğum veya ebeveyn izninde olduğu, bu süreçte çalışmadıkları için performans verilerinin doğal olarak düşük göründüğü belirtildi. Bazı çalışanların ise sağlık izni kullandığı ifade edildi.

Davacılardan biri, Meta'nın yetkilendirdiği sağlık kuruluşu tarafından onaylanan "ciddi bir sağlık sorunu ve engellilik" nedeniyle izin aldığını, ancak yöneticisinin yaklaşan işten çıkarmalarda seçileceği uyarısıyla bu izni kullanmaktan vazgeçirilmeye çalışıldığını öne sürdü. Dava dilekçesinde ayrıca Meta'nın bu çalışan için herhangi bir makul düzenleme sağlamadığı iddia edildi.

Meta ise iddiaları reddetti. Şirketten yapılan açıklamada, "Bu iddiaların hiçbir dayanağı yok ve gerçeklere dayanmıyor. İş gücü yönetimi ve organizasyonel kararlar yapay zekâ tarafından değil, insanlar tarafından alındı" denildi.

Davacıların yaklaşık yarısının bakım sorumluluğu veya hamilelik nedeniyle izin kullandığı belirtildi. Bunlar arasında doğum veya hamilelik izni alan sekiz kadın, ebeveyn izni kullanan dört erkek ve önce aile bireyine bakım, ardından yas izni kullanan bir kadın çalışan bulunuyor.

Meta çalışanları izliyor

Meta'nın çalışan izleme programını bu yılın başında devreye aldığı belirtiliyor. Programın şirket cihazlarında çalışanların tuş vuruşlarını, fare hareketlerini, internet geçmişini, mesajlarını, e-postalarını ve konum verilerini topladığı ifade edildi. Meta Üst Yöneticisi (CEO) Mark Zuckerberg, sistemin amacının şirketin yapay zekâ modellerini çalışanların davranışları üzerinden eğitmek olduğunu söylemişti.

Zuckerberg'in, The Information tarafından aktarılan şirket içi toplantıda, "Yapay zekâ modelleri çok zeki insanların nasıl çalıştığını izleyerek öğreniyor. Bu şirketteki insanların ortalama zekâ seviyesi, görev yapmak için bulabileceğiniz ortalama insanlardan belirgin şekilde daha yüksek" dediği aktarıldı.

Davada, Meta'nın izleme programını çalışanların açık onayını almadan sessizce devreye soktuğu da öne sürüldü. Şirketin programı üst düzey yöneticiler yerine bir mühendis tarafından paylaşılan, görünürlüğü düşük bir şirket içi gönderiyle duyurduğu, bazı ekiplerde çalışanlardan herhangi bir onay alınmadığı ve başlangıçta sistemden çıkma seçeneğinin bulunmadığı iddia edildi.

Birden fazla yasayı ihlal ettiği öne sürüldü

Davacılar, işten çıkarmaların ABD Aile ve Sağlık İzni Yasası (FMLA), Engelli Amerikalılar Yasası (ADA), Hamilelikte Ayrımcılığı Önleme Yasası ve Hamile Çalışanların Adil Muamele Yasası başta olmak üzere çok sayıda eyalet ve federal yasayı ihlal ettiğini savunuyor.

Dava dilekçesinde ayrıca, ABD medeni haklar hukukundaki "orantısız etki" ilkesi de dayanak gösterildi. Bu ilkeye göre, görünüşte tarafsız olan bir uygulama, koruma altındaki belirli bir çalışan grubunu orantısız biçimde olumsuz etkiliyorsa ayrımcılık sayılabiliyor.

Her ne kadar Donald Trump yönetimi federal kurumlara bu tür davalara öncelik vermeme talimatı vermiş ve bu yaklaşımın "liyakat ilkesini zayıflattığını" savunmuş olsa da, Meta davası yapay zekâ destekli karar alma süreçlerinin şirketleri hâlâ bu tür ayrımcılık davalarına açık bıraktığını ortaya koyuyor.

Davacıların avukatları, Meta'nın algoritma destekli değerlendirme sisteminin izin dönemlerini düşük performans olarak kaydettiğini ve bunun özellikle hamilelik ve bakım iznini daha sık kullanan kadın çalışanları erkeklere kıyasla daha ağır biçimde etkilediğini savundu.

Avukatlar, davayla şimdilik yalnızca mevcut durumun korunmasını ve çalışanların tahkim süreci tamamlanana kadar işlerini kaybetmemesini talep ettiklerini belirtti. Açıklamada, "İşten çıkarmalar kesinleştiğinde zararlar geri döndürülemez hâle gelecek. Hamilelik, doğum sonrası iyileşme ve devam eden tedaviler sırasında sağlık sigortası kaybedilecek, süreye bağlı izin hakları sona erecek, hak edilmemiş hisse kazanımları kaybedilecek ve göçmenlik statüsünü etkileyebilecek sonuçlar doğacak" ifadelerine yer verildi.