Saldırılar durdu, görüşmeler hız kazandı: ABD ve İran çıkış yolu bulabilecek mi?

---

---

Washington ile Tahran arasında diplomasi yeniden hız kazandı. Buna karşın taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları ve Trump'ın sert mesajları, kalıcı bir uzlaşının hâlâ uzak olduğunu gösteriyor

ABD ordusu, yaklaşık iki haftadır yoğun şekilde sürdürdüğü İran hava saldırılarına ara verirken, taraflar arasında yeniden kapsamlı bir savaşı önlemeye yönelik diplomatik girişimler hız kazandı. Ancak Washington ile Tahran'ın kalıcı bir uzlaşmaya mı yoksa yeni bir çatışma dönemine mi yaklaştığı henüz netlik kazanmış değil.

AP'de yer alan habere göre, ABD Başkanı Donald Trump, bir yandan İran'a yönelik yeni saldırılar düzenleyebilecekleri uyarısını yinelerken, diğer yandan diplomatik temasların sürdüğünü söyledi. Trump, çatışmalar nedeniyle yükselen petrol ve akaryakıt fiyatlarının kasım ayındaki ara seçimlerde Cumhuriyetçilere zarar vereceği yönündeki değerlendirmeleri ise önemsemedi.

Trump-Netanyahu görüşmesi

Süreçte dikkatler, gelecek hafta Washington'da Trump ile görüşmesi beklenen İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya çevrildi. İsrail, 28 Şubat'ta ABD ile birlikte başlattığı askeri operasyonun ardından, Hürmüz Boğazı çevresindeki son Amerikan saldırılarında doğrudan yer almadı. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından fiilen kapatılması ise küresel enerji piyasalarında belirsizliği artırmayı sürdürüyor.

Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü Genel Müdürü Michael Singh, İran'ın İsrail'in de çatışmaya yeniden dahil olabileceğini bildiğini belirterek bunun Tahran üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi. Öte yandan Singh, İsrail'in son saldırılarda yer almamasının, ABD'nin çatışmayı sınırlı tutmak istediği yönünde bir mesaj olarak da algılanabileceğini ifade etti.

Eski ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Orta Doğu Direktörü olan Singh, saldırılardaki duraklamanın kalıcı bir değişim anlamına gelip gelmediğini söylemek için erken olduğunu belirterek, "Bu birkaç günlük bir araya dönüşürse önemli olur. Ancak bunun operasyonel bir ara mı yoksa perde arkasındaki diplomasiye alan açmak için mi verildiğini henüz bilmiyoruz" dedi.

Arabuluculuk trafiği sürüyor

Arabuluculuk sürecine dahil olan bölgesel bir yetkili, ABD'nin saldırıları durdurmasının ve İran'ın Amerikan üslerinin bulunduğu komşu ülkelere yönelik misillemelerini azaltmasının gerilimin düşürülmesi açısından "olumlu bir işaret" olduğunu söyledi.

Aynı yetkiliye göre taraflar, haziran ayında sağlanan geçici ateşkese yeniden dönmek istiyor. Müzakerelerde öne çıkan başlık ise İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişini daha az kısıtlamayla yönetmesi konusunda uzlaşma sağlanması.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de hafta sonu Umman heyetiyle Hürmüz Boğazı konusunda teknik görüşmeler yapıldığını doğrulayarak, temaslarda ilerleme sağlandığını ve müzakerelerin sürdüğünü açıkladı.

Savaşın başlamasıyla İran'ın tanker ve yük gemilerine yönelik saldırıları nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği büyük ölçüde aksarken, petrol fiyatları da sert yükseldi. Haziran ayında ilan edilen geçici ateşkesin ardından İran, gemilerin kendi kıyılarına yakın rotayı kullanmasını istemiş ve geçişlerden ücret alabileceğini açıklamıştı. Bunun üzerine birçok gemi, ABD'nin korumasındaki Umman kıyıları üzerinden alternatif güzergâhları tercih etmeye başlamıştı.

ABD ise İran'ın boğazdaki saldırı kapasitesini azaltmak amacıyla kıyı savunma sistemlerini hedef almış, daha sonra operasyonlarını köprüler, altyapı tesisleri ve ülkenin iç kesimlerindeki hedeflere kadar genişletmişti.

"Müzakere ve askeri baskı birlikte sürecek"

Michael Singh'e göre son saldırılar, İran'ı yeniden müzakere masasına döndürmeyi amaçlıyor. Ancak İran yönetimindeki farklı güç odaklarının uzlaşmaya nasıl yaklaşacağı belirsizliğini koruyor. Singh, Tahran'daki karar alıcıların ABD ile taviz vermenin içeride zayıflık olarak algılanmasından endişe duyabileceğini söyledi.

Singh, hem ABD'nin hem de İran'ın ekonomik nedenlerle Hürmüz Boğazı'nın yeniden tam kapasiteyle açılmasını istediğini ancak bunun hangi koşullarda ve kimin denetiminde gerçekleşeceği konusunda tarafların farklı görüşlere sahip olduğunu belirtti.

Trump: İki seçenek var

Bölgedeki gerilim ise devam ediyor. Yemen'deki İran destekli Husiler, Suudi Arabistan'ın Hudeyde kentine düzenlediği hava saldırılarına karşılık Suudi Arabistan'a füze ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediklerini açıkladı. Husiler ayrıca Bab el-Mendeb Boğazı'nı kapattıklarını duyurdu.

ABD Donanması ise İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürürken, Umman Körfezi'nde ambargoyu ihlal ettiği belirtilen Mozambik bayraklı bir gemiyi etkisiz hale getirdiğini açıkladı.

Trump da askeri baskıyı sürdürme seçeneğini masada tuttuklarını belirterek, "Ya yaptığımız gibi onları parça parça zayıflatmaya devam ederiz ya da bunu çok daha hızlı yaparız. Diğer seçenek ise şu anda yürüttüğümüz müzakereler" dedi.

İran'ın henüz anlaşmaya hazır olmadığını düşündüğünü söyleyen Trump, buna rağmen Tahran'ın "her geçen gün daha ciddi hale geldiğini" ifade etti.

Trump'ın cuma günü üst düzey ulusal güvenlik ekibiyle bir araya gelerek mevcut askeri stratejinin sürdürülmesi veya saldırıların artırılması seçeneklerini değerlendirdiği belirtildi. ABD'nin İran'a yönelik saldırıları, 13 gece aralıksız devam ettikten sonra ilk kez durdurulmuş oldu.

Kasım seçimleri öncesinde yüksek gıda ve akaryakıt fiyatlarının siyasi baskı oluşturduğuna ilişkin yorumları reddeden Trump ise, "Seçimler nedeniyle acelem yok. Bunu doğru şekilde yapmak zorundayız. Seçimler kendi yolunu bulur" ifadelerini kullandı.