Savaşın iki yüzü: Trump çıkışı aradı, Putin sürdürdü, şimdi ikisi de çıkmazda

---

---

Putin, Ukrayna'yı teslim almaya çalıştığı savaşın beşinci yılında hedeflerine ulaşamazken, Trump da İran'da kısa süren bombardıman ve ateşkes arasında gidip gelen politikasıyla kalıcı sonuç elde edemedi. İki liderin tercih ettiği savaşlar bir noktaya varamadı

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, kendisinden daha küçük bir ülkeyi bombardıman yoluyla teslim almaya çalıştığı savaşın beşinci yılında.

ABD Başkanı Donald Trump ise yalnızca altı hafta sonra fişi çekmeye çalıştı, ancak yeniden çatışmanın içine çekildi.

İki lider de hedeflerine ulaşmaya yaklaşabilmiş değil. Ancak Putin yönetimindeki Rusya'nın Ukrayna'da aralıksız sürdürdüğü yıkım ile Trump'ın İran'a yönelik zaman zaman duran, zaman zaman yeniden başlayan hava saldırıları, kendi tercihleriyle girdikleri savaşlardan çıkış yolu arayan iki büyük gücün liderinin hikayesini ortaya koyuyor.

Putin'in komşu bir demokrasiye yönelik kara harekatı ile Trump'ın Orta Doğu'daki bir teokrasiye karşı yürüttüğü hava savaşı doğrudan karşılaştırılması kolay çatışmalar değil. Her iki lider de kendi savaşının haklı, karşı tarafın ise yanlış olduğuna inanıyor.

Buna rağmen iki savaş; enerji piyasalarından hava savunma sistemlerinin tedarikine, Beyaz Saray'ın diplomatik girişimlerinden küresel jeopolitiğe kadar birçok noktada kesişiyor.

Daha geniş açıdan bakıldığında ise her iki çatışma da askeri gücün siyasi hedeflere ulaşmadaki sınırlarını gösterirken, ABD ile Rusya'nın dünyaya yansıtmaya çalıştığı güç imajını da zayıflatıyor. Aynı zamanda, mevzisine sıkı sıkıya bağlı kalan Putin ile sürekli pozisyon değiştiren Trump arasındaki farkları da gözler önüne seriyor.

Trump'ı daha sert şekilde eleştirenlere göre, İran'la uzun vadeli bir barış anlaşması müzakere etmekte yaşadığı zorluklar, Trump'ın kapsamlı bombardıman kampanyasını çok erken sona erdirdiğinin kanıtı.

Hatta bazı isimler, Trump'ın nisan ayında ilan ettiği ilk ateşkesin ardından, Putin'in taviz vermeyi reddeden yaklaşımından ders çıkarılması gerektiğini öne sürdü.

Emekli Orgeneral Jack Keane, o dönemde Fox News'teki "America's Newsroom" programında yaptığı açıklamada, "Gerçekten de kampanyayı durdurarak elimizdeki kozu kaybettiğimizi düşünüyorum" dedi.

Keane, "Ben olsam savaş sürerken müzakereye girerdim. Çünkü savaş devam ettiği sürece elimizde baskı unsuru vardı. Bu aslında Putin'in oyun kitabı değil mi?" ifadelerini kullandı.

Rusya'da ise bazı yorumcular, Trump'ın İran'la vardığı ön mutabakatı zayıflık göstergesi ve ABD'nin gerileyişinin yeni bir işareti olarak değerlendirdi.

Ancak Carnegie Russia Eurasia Center'da Kremlin siyaseti uzmanı Tatiana Stanovaya'ya göre, Rus elitleri arasında Trump'ın aslında Putin'in de atmasını istedikleri bir adımı attığını düşünenler de vardı. Trump, kontrolden çıkan bir savaşta zararını kesmeye hazır görünüyordu.

Stanovaya, Rus elitlerinden bazı isimlerin düşüncelerini aktararak, "Biraz bombaladılar ve sonra durumu anladılar. Putin de bunu anlayacak mı?" dedi.

Geçen yıl Trump, Putin'e bir çıkış yolu sunmuş görünüyordu.

Beyaz Saray, ateşkes karşılığında yaptırımların hafifletilmesini ve ticari anlaşmaları gündeme getirdi. Ancak bu teklif, Rusya'nın saldırganlığını ödüllendirdiği gerekçesiyle yoğun eleştiri aldı.

Fakat bu da Putin için yeterli olmadı.

Putin, savaşın "temel nedenleri" çözülmeden çatışmaları durdurmayacağını söyledi. Kremlin söyleminde bu ifade; Ukrayna'nın NATO dışında tutulması gibi geniş kapsamlı toprak ve siyasi talepler anlamına geliyor.

Kremlin'e yakın iki kişi, Putin'in savaşı hem Ukrayna'ya hem de Batı'ya karşı en önemli pazarlık kozu olarak gördüğünü söyledi.

Bu kişilere göre Putin, taviz almadan savaşı durdurursa askeri baskı ortadan kalkacağı için istediği kazanımları daha sonra elde etmesinin mümkün olmayacağına inanıyor.

"Putin'in açısından Trump'ın İran ile savaşa girmesi hata"

Kaynaklardan birine göre Putin'in bakış açısından Trump, İran savaşını başlatmakla hata yaptı.

Ancak Trump'ın nisan ayında ateşkese gitmesi de bir başka hataydı. Çünkü bu karar, Putin'in kalıcı tavizler elde edene kadar rakibi üzerindeki askeri baskıyı sürdürme doktrinine aykırıydı.

İki kaynak da, Putin hakkında açık konuşmaları nedeniyle güvenlik endişesiyle isimlerinin açıklanmaması koşuluyla konuştu.

Trump'ın çevresindeki İran'a karşı daha sert tutum alınmasını savunan isimlere göre ise Putin'in inadı ile Trump'ın kararsızlığı, her iki liderin de kendi askeri kapasitesini yanlış değerlendirmesinden kaynaklanıyor.

2020 yılında Trump'tan Başkanlık Özgürlük Madalyası alan Keane, ABD'nin İran karşısındaki askeri seçeneklerinin, Putin'in Ukrayna'da konvansiyonel silahlarla yapabileceklerinden çok daha üstün olduğunu söyledi.

Keane, "Putin ne yaparsa yapsın Ukrayna üzerinde bu ölçüde bir hakimiyet kuramayacak" dedi ve şöyle devam etti:

"Bu durum ABD için tamamen farklı. Biz istersek bunu askeri olarak sona erdirebilecek kapasiteye gerçekten sahibiz"

Elbette Putin, Ukrayna savaşında Trump'ın İran operasyonunda harcadığından çok daha fazla can ve kaynak kaybetti.

Ayrıca savaşın başarısını, Donbas'ın tamamını ele geçirmek ve NATO'nun daha fazla genişlemesini önlemek gibi somut hedeflere bağladığı için, otoriter Rusya sisteminde bile rotasını değiştirmesi oldukça zorlaştı.

Trump ise şubat ayında "İran'ın füzelerini yok edeceğiz" derken, geçen ay "Diğer ülkelerde balistik füze varsa İran'ın olmamasının biraz haksızlık olacağını" söyleyecek noktaya geldi.

Geçen ay ABD Başkanı Joe Biden'ın İran Özel Temsilcisi olarak görev yapan Robert Malley, kaleme aldığı bir yazıda Trump'ı övdü.

Malley'e göre Trump, İran'ı ABD'nin taleplerini kabul etmeye zorlaması mümkün görünmeyen yıkıcı bir savaşı sürdürmek yerine diplomasiyi tercih etti.

Son günlerde verdiği röportajda Malley, Putin'in aksine Trump'ın hedeflerini gerçekleştirdiğini iddia edebilme esnekliğine sahip olduğunu söyledi.

Çünkü Trump'ın "açıkladığı hedefler sürekli değişiyordu".

Malley, "Bunu yapmak Putin açısından hem siyasi hem de stratejik olarak çok daha zor" değerlendirmesinde bulundu.

Yaklaşık dört buçuk yıldır Putin, savaşın başındaki hedeflerinden en azından bir kısmını karşılayacak bir anlaşma olmadan geri çekilmenin bedelini ödemeye yanaşmadı.

Bu inatçılık Rus toplumu için ağır sonuçlar doğurdu.

Tahminlere göre 350 bin ila 450 bin Rus askeri hayatını kaybetti, ekonomi ise ciddi biçimde yavaşladı.

Ancak Putin açısından bu, bedeli ne olursa olsun başladığı işi sonuna kadar götürmek anlamına geliyor.

Rus toplumunda savaş yorgunluğu giderek artsa da Putin geri adım atmadı.

Ukrayna'nın Rusya içlerine yönelik saldırıları artırması ve ülke genelinde yakıt sıkıntısı oluşturmasıyla birlikte Putin, 28 Haziran'da devlet televizyon kanalına verdiği röportajda kararlılığını yineledi.

Putin, "Felaket boyutundaki personel eksikliği nedeniyle Ukrayna Silahlı Kuvvetleri bunun kendileri için kurtuluş olacağını düşünüyor olabilir. Ancak Kiev rejimini kurtarmak planlarımız arasında yer almıyor" dedi.

Trump ise geçen hafta Tahran yönetimine yönelik sert söylemlerini yeniden yükseltti.

İran yönetimini "pislik", "hasta", "kötü" ve "deli" olarak nitelendiren Trump, "Gerekirse işi tamamen bitirmeye hazırım" mesajı verdi.

Ancak birçok analist, Trump'ın İran operasyonu nedeniyle bugüne kadar ödediği yüksek ekonomik ve siyasi bedel göz önüne alındığında, Tahran yönetiminin bu tehditleri artık çok ciddiye almadığını düşünüyor.

Putin kararlılık mesajı vermeye çalışırken Trump geçen ay İran savaşını sürdürmesi hainde "ekonominin resesyona bile girebileceğini" söylemişti.

Malley ise değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

"Trump, en azından bir süreliğine bu savaştan önemli bir ders çıkarmış görünüyordu. O da savaşı bitirmenin, sürdürmekten daha doğru olduğuydu"

© 2026 The New York Times Company