Sigarayı bıraktıktan sonra vücut ne kadar iyileşiyor?

---

---

ABD'de sigarayı bırakanların sayısı artık sigara içenlerin iki katına ulaştı. Uzmanlara göre bırakmanın faydaları dakikalar içinde başlıyor, ancak akciğerlerdeki bazı hasarlar yıllarca sürebiliyor, bir kısmı ise hiç geri dönmüyor

ABD'de sigarayı bırakanların sayısı, Amerikan Akciğer Derneği'nin federal sağlık verilerine göre artık sigara içenlerin sayısının iki katına ulaştı.

Ancak sigarayı bırakmanın sağlığa ne kadar fayda sağlayacağının basit bir cevabı yok; bu, kişinin ne kadar süre ve ne yoğunlukta sigara içtiğine, vücudunun hangi bölümünün zarar gördüğüne bağlı değişiyor.

Houston'daki MD Anderson Kanser Merkezi'nden onkolog Eric Singhi, sigarayı bırakmanın, hangi yaşta ve hangi aşamada olursa olsun kişinin sağlığı için yapabileceği en güçlü adımlardan biri olduğunu söylüyor.

İlk faydalar dakikalar içinde başlıyor

Amerikan Akciğer Derneği'ne göre biri sigarayı bıraktığında geçici olarak da olsa kalp atış hızı yaklaşık 20 dakika içinde normale dönebiliyor, kandaki karbonmonoksit seviyesi ise saatler içinde düşüyor. Bırakma süresi uzadıkça faydalar da güçleniyor: Akciğerlerdeki balgamı temizleyen küçük tüycükler (silyalar) birkaç hafta içinde yeniden çalışmaya başlıyor ve bu da akciğerleri temizleyen öksürük ataklarına yol açıyor.

Şişlik ve iltihap gerilediği için akciğer fonksiyonunda da haftalar içinde hafif bir artış görülüyor. Amerikan Akciğer Derneği yönetim kurulu başkanı, göğüs hastalıkları uzmanı David Hill'e göre kalp hastalığı riski de bırakmanın ilk hafta ve aylarında hızla düşüyor, sigarayı sistemik bir hastalık olarak düşünmesek de aslında öyle davrandığını belirtiyor.

Bazı iyileşmeler yıllar alıyor

Bir yılı aşkın süre önce günde bir paket sigarayı bırakan 65 yaşındaki Melissa Reeves, tat ve koku duyusunun geri geldiğini, torunlarıyla yürüyüşe çıktığında artık daha az nefes nefese kaldığını anlatıyor. Ama bazı iyileşmeler çok daha uzun sürüyor: Louisville Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Aruni Bhatnagar'a göre sigaranın damar duvarlarında biriktirdiği plağın temizlenmesi 20-30 yıl kadar sürebiliyor.

Egzersiz ve sağlıklı beslenme iyileşmeyi hızlandırıyor

The Wall Street Journal'a göre 150 binden fazla eski sigara içicisiyle yapılan 2022 tarihli bir araştırma, sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, sağlıklı beslenmek ve alkolü sınırlamak gibi önerilere en çok uyanların, uymayanlara kıyasla her nedenden ölüm riskinin yüzde 27 daha düşük olduğunu ortaya koyuyor.

Düzenli koşu ya da yürüyüş kalbi güçlendiriyor, solunum kaslarını geliştirerek nefes darlığı gibi belirtileri azaltıyor ve akciğer fonksiyonu kaybını yavaşlatıyor. Mayo Clinic'ten göğüs hastalıkları uzmanı Augustine Lee, antioksidan bakımından zengin bir beslenmenin (koyu yeşil sebzeler, yaban mersini, kuruyemiş, yeşil çay, balık gibi) kalp hastalığı ve kanser riskini azaltmakla ilişkili olduğunu belirtiyor. Bol su içmek de vücuttaki toksinlerin atılmasına ve balgamın incelmesine yardımcı oluyor. Lee'ye göre sigarayı bırakmak, egzersiz ve sağlıklı beslenmenin bir araya gelmesiyle akciğer fonksiyonunu en çok iyileştiren kombinasyon.

Uzmanlar ayrıca pasif içicilikten kaçınılmasını ve evlerin radon gazına karşı test edilmesini öneriyor Singhi, radon gazının ABD'de akciğer kanserinin ikinci önde gelen nedeni olduğunu birçok kişinin bilmediğini belirtiyor. Sigarayı bırakanların elektronik sigaraya geçmemesi de öneriliyor; Hill'e göre akciğere çekilmesi gereken tek şey temiz hava ve elektronik sigaraların daha az zararlı olarak pazarlanmasına rağmen bunu destekleyen yeterli veri bulunmuyor.

Bazı hasarlar geri dönmüyor

Sigara dumanı, akciğerlerin oksijen alıp karbondioksit verdiği küçük hava keseciklerini (alveolleri) öldürüyor. Yeterince fazla alveol öldüğünde ise kişi, nefes almayı zorlaştıran ve geri dönüşü olmayan amfizem gibi bir duruma yakalanabiliyor. Lee, hava yolları bir kez yara izi bıraktıktan sonra artık geri dönüşün mümkün olmadığını belirtiyor.

Sigara aynı zamanda akciğer fonksiyonundaki doğal kaybı da iki katına çıkarıyor, bu yüzden bırakıldıktan yıllar sonra bile yalnızca bu doğal kayıp nedeniyle nefes darlığı ve öksürük yaşanabiliyor. Sigara dumanındaki toksik kimyasallar akciğer hücrelerinin DNA'sına da zarar veriyor, hasarlı hücrelerin bir kısmı ölürken hayatta kalanlar anormal hücre büyümesini, yani kanseri tetikleyebiliyor. Singhi'ye göre sigarayı bıraktıktan onlarca yıl sonra bile akciğer kanseri riski, hiç sigara içmemiş birine kıyasla hala üç-dört kat daha yüksek olabiliyor.

Düzenli tarama ve erken belirtiler

Doktorlar, koruyucu tıbbın uzun ömür için kritik olduğunu vurguluyor. Singhi, yıllarca günde bir paket ya da daha fazla sigara içmiş eski ağır içicilere yıllık akciğer kanseri taraması yaptırmalarını öneriyor. Nefes darlığı ya da üç aydan uzun süren öksürük yaşayan eski sigara içicilerin de doktora başvurması gerekiyor; bu belirtiler, tedavisi olmayan ama erken müdahaleyle yönetilebilen kronik obstrüktif akciğer hastalığının (KOAH) erken belirtileri olabiliyor.

Sigaranın verdiği hasarın tamamı silinmese de, bırakanlar yaşamlarının sonuna sağlıklı yıllar ekleyebiliyor. Lee, bazı hastalarının sigarayı sevdiklerini ve ölene kadar içmeyi planladıklarını söylediğini, ancak sorunun sigara içenlerin genellikle hızlı ölmemesi olduğunu belirtiyor, bunun yerine amfizem gibi bir KOAH formuyla, oksijene bağımlı biçimde sağlıkları giderek kötüleşerek yaşayabilidiklerini belirtiyor.