The Odyssey galasında 2 bin 700 yıllık İran küpeleri: Zendaya'nın kombinine arkeologlardan tepki yağıyor

---

---

Oyuncu Zendaya, Christopher Nolan'ın The Odyssey filminin tanıtımı sırasında MÖ 700 yılına tarihlenen antik İran eserlerinden yapılmış küpeler takınca arkeologların tepkisini çekti. Uzmanlar, yağmalanmış kültürel mirasın kırmızı halıda aksesuar olarak kullanılmasının etik olmadığını savundu

Christopher Nolan'ın yeni filmi The Odyssey'nin Londra'daki tanıtım etkinliğinde oyuncu Zendaya'nın taktığı yaklaşık 2 bin 700 yıllık İran küpeleri, arkeologlar ve sanat tarihçileri arasında tartışma yarattı.

Filmde tanrıça Athena'yı canlandıran Zendaya'nın kullandığı altın küpelerin, MÖ 700 yılına tarihlenen ve İran'ın kuzeybatısında bulunan Ziwiye Hazinesi'ne ait antik eserlerden üretildiği belirtildi. Uzmanlar, kültürel açıdan büyük öneme sahip eserlerin Hollywood filmi tanıtımında moda aksesuarı olarak kullanılmasını eleştirdi.

"İran'ın kültürel mirası araçsallaştırılıyor"

The Guardian'ın aktardığına göre eleştirilerin odağındaki küpeler, Londra'nın Mayfair bölgesinde faaliyet gösteren sanat galerisi ve antika satıcısı Barron London'a ait. Galerinin açıklamasına göre eserler, 2025 yılında Londralı kuyumcu Glenn Spiro'dan satın alındı ve 1940'lı yılların sonunda İran'ın kuzeybatısında keşfedilen Ziwiye Hazinesi'ne atfediliyor.

Ziwiye Hazinesi, 1947 yılında çobanlar tarafından bulunmuş, ardından yağmalanarak parçaları dünyanın farklı müzeleri ile özel koleksiyonlarına dağılmıştı. 2015 tarihli bir akademik araştırmaya göre hazinenin günümüze ulaşan eserleri 1960'lı yıllarda İran dışındaki antika piyasalarında satıldı.

İran doğumlu sanat tarihçisi ve Courtauld Sanat Enstitüsü profesörü Sussan Babaie, antik eserlerin kırmızı halıda kullanılmasını "şoke edici" olarak nitelendirdi.

Babaie, "Bu eserleri stilize eden, ünlülere takan ve onları güzelliğin ya da gücün sembolü haline getiren kişilerde yeterli kültürel bilgi ve hassasiyet yok" dedi.

Sanat tarihçisi, küpelerin muhtemelen önemli manevi anlamlar taşıdığını belirterek, "Bunlar aksesuar olarak sergilenmek için yapılmış nesneler değil. Bunlar insanlığın, dünyanın ortak mirası" ifadelerini kullandı.

"Asıl sorun yağmalanmış eserler"

Arkeolog ve yapımcı Dr. Annelise Baer ise tartışmanın merkezinde Zendaya'dan ziyade küpelerin geçmişinin bulunduğunu söyledi.

Baer, "Asıl etik sorun, küpelerin yağmalanmış antik eserlerden yapılmış olması. Zendaya'nın bunları takması ikinci planda kalıyor. Ancak büyük bir film galasında kullanılması bu tartışmayı kamuoyunun gündemine taşıdı" değerlendirmesinde bulundu.

Galeriden savunma

Barron London ise eleştirilere yazılı açıklamayla yanıt verdi. Galeri, küpelerin belgelenmiş köken bilgileri ve tüm yasal gereklilikler doğrultusunda korunduğunu savundu.

Açıklamada, "Bu ödünç verme işleminin ticari bir amacı yoktu. Amacımız antik Pers kuyumculuğunun olağanüstü sanatını kutlamak ve dünyanın en önemli sanatsal geleneklerinden birine yönelik farkındalığı artırmaktı" denildi.

Galeri ayrıca, İran'ın günümüzde çoğunlukla siyasi gelişmelerle anıldığına dikkat çekerek, küpelerin ülkenin zengin kültürel ve sanatsal mirasını da hatırlatmasını umduklarını belirtti.

Zamanlaması da eleştiriliyor

Prof. Babaie, tartışmanın zamanlamasının da dikkat çekici olduğunu söyledi. İran'ın kültürel mirasının savaş ve çatışmalar nedeniyle tehdit altında olduğu bir dönemde antik İran eserlerinin Hollywood tanıtımında "gösterişli bir aksesuar" olarak kullanılmasının rahatsızlık yarattığını ifade etti.

The Odyssey, yalnızca antik küpeler nedeniyle değil, çekim mekanlarından biri nedeniyle de eleştiriliyor. Batı Sahra'daki Dakhla kentinde gerçekleştirilen çekimler nedeniyle Sahrawi sinemacılar filme boykot çağrısında bulunmuştu. Bölge, Fas'ın kontrolü altında bulunuyor ve uluslararası alanda statüsü tartışmalı bölgeler arasında yer alıyor.