Yapay zeka borç parayla çalışıyor

---

---

Larry Ellison’ın kurduğu teknoloji devi Oracle’dan gelen servet, Larry ile oğlu David’in medya patronlarına dönüşmesini sağladı. Babasının Oracle’dan kazandığı milyarlarca doların desteğini alan David, Paramount’nun kontrolünü ele geçirdi ve şimdi de Warner Bros. Discovery’yi satın almak için hararetli bir rekabete sahne olan 111 milyar dolarlık bir teklif yürütüyor. İkili; iki büyük film stüdyosunu, çok sayıda yayın platformunu ve CNN ile CBS News haber ağlarını devasa bir kurumsal çatı altında toplayan bir medya imparatorluğu kurmaya çalışıyor.

Oracle tarafından finanse edilen bu imparatorluk için verilen mücadele, çok sayıda manşete konu oldu.

Ancak neredeyse bu kadar ilgi görmeyen başka önemli bir gelişme daha var: Oracle’ın kredi notunun düşürülmesi. Şirketin kredi notu artık çöp tahvil statüsünün yalnızca bir kademe üzerinde bulunuyor. Bu gelişme, S&P Global’in Oracle’ın mali durumunun kötüleştiğini açıkladığı 9 Temmuz’da yaşandı. Oracle, borsada da ağır darbe aldı. FactSet verilerine dayanarak yaptığım hesaplamalara göre Larry Ellison’ın sahip olduğu hisselerin değeri eylül ayından bu yana yaklaşık 230 milyar dolar azaldı.

Finans piyasalarının ortasında dolaşan fil

Oracle’ın kredi notuna zarar veren ve mali yapısını bozan unsur, finans piyasalarının ortasında dolaşan fil: Yapay zekaya yapılan devasa harcamalar.

Veri merkezleri ve yapay zeka için gereken diğer altyapı yatırımları, dudak uçuklatan miktarlara ulaşıyor. Yapay zeka kaynaklı bu nakit akışı; yarı iletken üreticilerinden mühendislik şirketlerine, kamu hizmeti sağlayıcılarından enerji üreticilerine kadar borsanın farklı kesimlerini zenginleştirdi. JPMorgan Asset Management’ın tahminine göre yapay zeka yatırımları, ABD ekonomisinin tamamını destekliyor ve ülkenin ekonomik büyümesine yaklaşık yüzde 1,1 katkıda bulunuyor.

Peki bu para nereden geliyor?

Şu aşamada başlıca kaynaklardan biri, yapay zeka veri merkezleri için muazzam bir harcama furyasına girişen ve bu harcamaları finanse etmek amacıyla giderek daha fazla tahvil satan Oracle gibi şirketler. Oracle bu konuda yalnız değil. Alphabet, Microsoft, Amazon ve Meta da veri merkezlerine büyük yatırımlar yapıyor. Sektör jargonunda bu şirketlere “hiper ölçekleyici” deniyor. Ancak bu şirketlerin temel mali yapıları Oracle’ınkinden daha güçlü ve yaptıkları harcamalar, piyasalarda onları aynı ölçüde sıkıntıya sokmuş değil.

Morgan Stanley’e göre bu beş şirket, bu yıl yapay zeka yatırımlarına toplamda 800 milyar dolardan fazla para akıttı ve 2027’de buna 1,2 trilyon dolardan fazlasını eklemeyi planlıyor. Financial Times’tan Robert Armstrong’un dikkat çektiği üzere, bu rakamın büyüklüğünü anlamak için ABD’nin 2027 yılına ilişkin savunma bütçesi talebine bakmak yeterli. Kongre Bütçe Ofisi’ne göre bu talep 961 milyar dolar ile söz konusu yapay zeka yatırımından daha düşük.

Piyasaların dışında çok az kişi, yapay zekanın mali kısmının arkasında neler yaşandığına dikkat ediyor. Bu büyük şirketler, harcadıkları parayı gider yerine yatırım, yani sermaye harcaması olarak sınıflandırabiliyor. Dolayısıyla mevcut muhasebe kuralları kapsamında bu harcamaların büyük bölümü henüz şirketlerin göz kamaştırıcı kârlarından düşülmüş değil. Bu durum, yapay zekanın dünyayı dönüştüreceği ve arkasındaki şirketlerin para kazanacağı yönündeki iyimser varsayımlarla birlikte borsanın yeni zirvelere çıkmasına yardımcı oluyor.

Son birkaç yıldır agresif biçimde borçlanan Oracle önemli bir istisna olsa da bu şirketlerin çoğu, ana faaliyetlerinden o kadar fazla nakit üretiyordu ki yakın zamana kadar yapay zeka veri merkezlerine yaptıkları harcamalar, hisselerinin performansını veya temel mali yapılarının sağlamlığını neredeyse hiç etkilemiyordu.

Ancak bu yıl farklı geçiyor.

Yapay zeka veri merkezleri giderek daha fazla borçla finanse ediliyor. Üstelik sorun Oracle’ın çok ötesine uzanıyor.

Para açlığı

Devasa yapay zeka altyapısı harcamaları, kârlardaki büyümeyi geride bırakıyor. Bank of America’ya göre Oracle, Alphabet, Microsoft, Amazon ve Meta’nın toplam sermaye harcamaları, şirketlerin serbest nakit akışını aşıyor. Serbest nakit akışı, şirketlerin faaliyetlerini yürütmek ve geleceğe yatırım yapmak için ihtiyaç duydukları tutarın ötesinde ürettikleri parayı ifade ediyor.

Nakit ihtiyacının daha da artması bekleniyor. Bank of America, geçmişte nispeten düşük sermayeyle faaliyet gösteren bu büyük teknoloji şirketlerinin artık Exxon Mobil ve Chevron gibi geleneksel fosil yakıt şirketleri kadar sermaye yoğun hale geldiğine dikkat çekti.

Bu nedenle teknoloji şirketleri sermaye piyasalarına, özellikle de tahvil piyasasına yöneliyor. Tahvil piyasası ise artan risk olarak gördüğü durum karşısında şirketlerden ek prim talep etmeye başladı. Oracle ve Amazon’un tahvil fiyatları ağır darbe aldı. Yapay zeka veri merkezleri inşa eden SpaceX’in çıkardığı tahviller de benzer biçimde değer kaybetti. SpaceX’in tahvilleri yatırım yapılabilir seviyede derecelendirilmesine rağmen çöp tahviller gibi yok pahasına işlem görüyor.

Sorunlardan biri, veri merkezlerinden beklenen gelirin kesin ve güvenilir olmaması. Bu gelirin büyük bölümü, kendileri de borçlanmaya ve girişim sermayesi ile özel sermaye fonlarının spekülatif yatırımlarına bağımlı olan OpenAI ve Anthropic gibi yapay zeka girişimleriyle bağlantılı. S&P Global, Oracle’ın OpenAI’a olan yoğun bağımlılığının şirketi özellikle kırılgan hale getirdiğini belirtti.

Bank of America’nın baş hisse senedi stratejisti Savita Subramanian, bu ay gazetecilere yaptığı sunumda mevcut durum ile 1990’ların sonu ve 2000’lerin başındaki dot-com dönemi arasında paralellik kurdu. Subramanian, büyük “hiper ölçekleyicilerin” eski internet şirketlerinin çoğundan çok daha sağlam iş modellerine sahip olduğunu, ancak devasa borçlanma ihtiyaçlarının “biraz sinir bozucu” olduğunu söyledi.

Yapay zeka yatırımlarından beklenen getiriler gerçekleşmezse veya yükselen faizler nedeniyle borçlanma maliyetleri ağır bir yüke dönüşürse bu şirketler hiç de imrenilecek bir konumda olmayabilir. Subramanian, şirketlerin sahip olduğu “kaldıraç ve sermaye yoğunluğu” dikkate alındığında hisse fiyatlarının “uygun” olup olmadığı konusunda sorular gündeme geleceğini belirtti.

Büyük eleme

Piyasaların, daha abartılı yapay zea yatırımlarından bazılarına karşı geri çekilmeye başladığını gösteren işaretler var.

Uzun süredir faaliyet gösteren beş büyük veri merkezi şirketinden dördü, bu yıl S&P 500’ün gerisinde kaldı. Oracle ise cuma gününe kadar yüzde 35’ten fazla değer kaybederek düşüşe öncülük etti.

Henüz yolun başındayız.

Yapay zekanın önemli bir teknoloji olduğuna hiç şüphem yok. Şimdiden büyük servetler kazanılıyor. Ancak gelişmekte olan teknolojilere devasa altyapı yatırımlarının yapıldığı diğer iki dönemde olduğu gibi çok sayıda kaybedenin ortaya çıkacağından da eminim: 19. yüzyıldaki demiryolları ve dot-com döneminin ilk internet şirketlerini hatırlayalım.

İyi yönetilen, çeşitlendirilmiş faaliyetlere ve güçlü mali kaynaklara sahip şirketlerin böyle dönemlerde ayakta kalma ihtimali, sermaye yatırımlarıyla ölçüsüz risk alan şirketlerden daha yüksek. Buna rağmen geleceğin şampiyonları, ilk dönemin devlerinden herhangi biri olmayabilir.

Büyük bir eleme yaklaşıyor. İhtiyatlı yatırımcılar, kazananların ve kaybedenlerin kim olacağını önceden bilemeyeceklerini kabul edecek.

© 2026 The New York Times Company