Yapay zeka veri merkezleri uzaya taşınma yolunda

---

---

Yapay zekayı çalıştıran veri merkezlerinin hızla çoğalmasına yönelik tepkilerin artmasıyla birlikte, enerji tüketimi yüksek bu tesislerin uzaya taşınmasına yönelik ilgi de büyüyor. Araştırmacılar şimdi ise bu hedefin önündeki en büyük engellerden biri olan uzaydaki veri merkezlerinin soğutulması sorununu aşabilecek bir yöntem geliştirmiş olabilir.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (Caltech) ile yörüngede bilişim teknolojileri geliştiren girişim Sophia Space, uzaydaki veri merkezlerinin soğutulmasına yardımcı olabileceğini belirttikleri bir sistem için perşembe günü patent aldıklarını açıkladı. İki kurum, uzaydaki 24 saat güneş enerjisiyle çalışacak veri merkezlerini 2030'lu yılların başında yörüngeye göndermeyi hedefliyor.

Bu duyuru, uzayda güneş enerjisinin kullanımını geliştirmeye yönelik son girişimlerden biri olarak öne çıkıyor. Elon Musk da bu yıl, veri merkezi olarak görev yapacak yaklaşık bir milyon uyduyu uzaya göndermeyi önererek, Dünya üzerindeki elektrik ve su tüketiminin azaltılabileceğini savunmuştu. Google ile Jeff Bezos'un roket şirketi Blue Origin gibi diğer büyük teknoloji şirketleri de benzer projeler üzerinde çalışıyor. Caltech ve Sophia Space tarafından geliştirilen sistem gibi bu uydular da enerjilerini güneşten alacak.

Caltech bünyesindeki Uzay Tabanlı Güneş Enerjisi Projesi'nin eş direktörü ve Sophia Space ile birlikte çalışan Sergio Pellegrino, "Bu alan adeta patlama yaşıyor. Uzayın bizim için bazı işleri yapmasına daha fazla alışmamız gerekiyor" dedi.

Uzayda güneş enerjisi teknolojisi halihazırda kullanılıyor. Uzay araçları ve uydular enerji ihtiyaçlarını küçük güneş panelleriyle karşılıyor. Ancak Sophia Space ile Caltech'in planladığı ölçek bugüne kadarki uygulamalardan çok daha büyük. Sistemin yörüngeye ulaşması için en az birkaç yıl daha gerekiyor. Ancak başarılı olması halinde araştırmacılar, teknoloji yöneticileri ve enerji şirketleri, uzaydaki güneş enerjisi santrallerinin bir gün evleri ve iş yerlerini besleyebileceğini düşünüyor.

Güneş enerjisi son on yılda daha ucuz ve verimli hale gelerek karbon salımı yapmayan önemli bir elektrik kaynağına dönüştü. Ancak yalnızca güneş ışığı olduğu sürece enerji üretebilmesi nedeniyle, elektrikli araçlar, ısıtma ve soğutma sistemleri ile özellikle yapay zeka veri merkezlerinin hızla artan enerji talebini karşılayıp karşılayamayacağı tartışılıyor.

Özellikle veri merkezleri, geniş arazi kullanmaları, elektrik fiyatlarının yükselmesine yol açmaları ve su kaynakları üzerinde baskı oluşturmaları nedeniyle bulundukları bölgelerde yaşayanların tepkisini çekiyor.

Uzaydaki güneş enerjisi sistemleri ise Güneş'e 24 saat erişebileceği için, doğal gaz ve diğer yakıtlarla çalışan santraller gibi kesintisiz enerji sağlayabilecek. Dünya'daki güneş enerjisi santralleri ise gündüz saatleri dışında üretimi sürdürebilmek için batarya sistemlerine ihtiyaç duyuyor.

Bununla birlikte, güneş enerjisiyle çalışan veri merkezlerinin yörüngeye taşınmasını eleştirenler, bunun uzaydaki enkaz miktarını artıracağını ve tüketiciler için elektrik maliyetlerini yükselteceğini savunuyor. Bazıları ise bu yaklaşımın elektrik şebekesinin güvenilirliğini de olumsuz etkileyebileceğini düşünüyor.

San Diego'da yaşayan ve eyalet kamu hizmetleri düzenleyicileri önünde tüketiciler adına bilirkişi olarak görev yapan mühendis Bill Powers, "Uzay tabanlı bu çözümler yalnızca dikkat dağıtıcı bir unsur" ifadelerini kullandı.

Buna rağmen şirketler, yapay zeka patlamasının sağlayacağı ekonomik fırsatlardan yararlanabilmek için veri merkezi altyapısını geliştirmeye yönelik sıra dışı projelere yatırım yapmayı sürdürüyor. Bu girişimlerin bazılarının hiçbir zaman hayata geçmeyebileceği de kabul ediliyor.

Dünya Ekonomik Forumu'nun haziran ayında yayımladığı uzaydaki veri merkezlerine ilişkin raporda, bilgisayar çiplerini soğutabilecek bir teknolojinin geliştirilmesinin önemli bir hedef olduğu belirtildi. Rapora göre Amerikalıların yüzde 70'i kendi bölgelerinde veri merkezi kurulmasına karşı çıkıyor. Raporda ayrıca uzayda hava ve su bulunmamasının, normalde bilgisayar çiplerini hızlı şekilde soğutmak için kullanılan yöntemleri uygulanamaz hale getirdiği vurgulandı.

Sophia Space, güneş enerjisiyle çalışan özel bir soğutma sistemi kullanan bilgisayar ve veri depolama ünitesi geliştirdi. Şirket, sistemin ortaya çıkan atık ısıyı derin uzaya yönlendirdiğini ve Dünya'daki veri merkezleriyle maliyet açısından rekabet edebileceğini belirtti.

Sophia Space'in kurucu ortaklarından ve teknoloji direktörü Leon Alkalai, "Sophia, Dünya için enerji sağlama ve enerji krizine çözüm üretme vizyonuyla kuruldu" dedi.

Alkalai'ye göre amaç, uzayda elektrik üretip bu enerjiyi Dünya'ya göndermek yerine, enerjiyi doğrudan uzaydaki veri merkezinde kullanmak ve yalnızca verileri Dünya'ya iletmek. Bunun enerji aktarımına kıyasla çok daha kolay ve düşük maliyetli bir yöntem olduğu belirtiliyor.

Caltech uzay tabanlı güneş enerjisi teknolojileri üzerindeki çalışmalarını sürdürürken, Georgia Teknoloji Enstitüsü gibi diğer akademik kurumlar da Güney Koreli güneş enerjisi şirketi Hanwha Qcells ile iş birliği yaparak bu alanı geliştirmeye çalışıyor.

ABD Enerji Bakanlığı ise uzaydan güneş enerjisi üretimi üzerinde on yılı aşkın süredir çalışmalar yürütüyor. En yaygın tasarımlar, üretilen enerjiyi radyo dalgaları veya lazerler aracılığıyla Dünya'daki alıcılara aktarmayı ve ardından elektrik şebekesine ulaştırmayı öngörüyor.

Teknolojinin önde gelen geliştiricilerinden Solaren, sistemi için bir elektrik dağıtım şirketiyle enerji alım anlaşması imzalamaya hazırlandığını ve teknolojiyi önümüzdeki on yıl içinde ticarileştirmeyi hedeflediğini açıkladı.

Solaren Başkanı ve Üst Yöneticisi (CEO) Gary T. Spirnak ise, "Bunu yapmamızı teknik açıdan engelleyen hiçbir unsur yok" dedi.

© 2026 The New York Times Company