Zihinsel tükenmişliğin sırrı çözüldü: Beynimiz yorgunken neden kolay olanı seçer?

---

---

Beyin taramaları, yorucu bir günün ardından beynimizin sarf edilecek çaba ile alınacak ödülü nasıl hesapladığını ve neden her zaman kolay yolu seçtiğimizi bilimsel olarak kanıtlıyor

Bütün gün çocuklarla ilgilenen bir ebeveynin akşam yemeği hazırlamakta zorlanması, masa başında çalışan birinin mesai bitiminde arkadaşlarıyla buluşacak enerjiyi bulamaması veya uzun bir nöbetten çıkan hemşirenin fazladan bir hastayı kontrol etmekten vazgeçmesi pek çoğumuza tanıdık gelebilir. Günlük hayatın her alanında karşımıza çıkan bu bilişsel yorgunluk hissi, sadece fiziksel bir bitkinlikten ibaret değil.

Johns Hopkins Üniversitesi ve Kennedy Krieger Enstitüsü'nden sinirbilimciler, zihinsel olarak tükendiğimizde beynimizde neler olup bittiğini ve kararlarımızın bu durumdan nasıl etkilendiğini detaylı bir şekilde inceledi.

Zorluklara karşı motivasyon kaybı

Araştırma ekibi, bilişsel olarak zorlayıcı görevleri yerine getiren 28 katılımcının beyin aktivitelerini fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) cihazıyla izledi. Cihaz içindeki katılımcılara önce çalışma belleklerini test eden zorlu hafıza soruları yöneltildi. Katılımcılar zihinsel olarak yorulduktan sonra onlara bir seçim sunuldu: Başarıldığında 1 dolar kazandıran kolay bir hafıza testi mi, yoksa doğru cevaplandığında 8 dolara kadar kazandıran daha zor bir hafıza testi mi? Sonuçta katılımcılar bilişsel olarak daha az yorulacakları seçeneği seçti.

Yorgun beynin iletişim ağı

Peki zihinsel tükenmişlik anında beynimizde davranışlarımızı değiştiren ne oluyor? Araştırmacılar, beynin ön kısmında yer alan "dorsolateral prefrontal korteks"in, vücudun yorgunluk seviyesini izlemekten sorumlu olan "sağ anterior insula" bölgesine giderek artan şiddette sinyaller gönderdiğini tespit etti. İnsanlar zihinsel olarak yoruldukça bu iki beyin bölgesi arasındaki aktivite arttı ve artan bu hücresel iletişim, kişinin zorlu bir görevi üstlenme konusundaki isteksizliğini doğrudan belirledi. Beynimizdeki bu karar verme mekanizması, yorgunluk seviyemizi hesaplayarak elde edilecek ödülün harcanacak enerjiye değip değmeyeceğine karar veriyor.

Scientific American'a göre bilim insanları, tespit edilen bu yorgunluk sinyallerinin aslında bilişsel ve fiziksel sistemlerimizi aşırı yüklenmekten korumak için evrimleştiğini düşünüyor. Bu bulguların, günlük yorgunlukların yanı sıra depresyon, uzun Kovid ve multipl skleroz (MS) gibi bilişsel tahribat yaratan rahatsızlıkların anlaşılmasına ve tedavisinde kullanılacak yeni yöntemlerin geliştirilmesine ışık tutması bekleniyor. Zihinsel yorgunluk, iş çıkışı yürüyüş yapmak gibi bize iyi gelecek aktiviteleri bile engellese de uzmanlar, yapılacak işin önemini kavramanın ve farklı bir bakış açısıyla yaklaşmanın bu zihinsel engeli aşmamıza yardımcı olabileceğini belirtiyor.